,

معماری افغانستان

جایگاه تمدن و استراتیژیکی هرات در آئینه تاریخ

هرات يکی از قديمی ترين ولايات افغانستان است که ريشه های آن به آريانای باستان می رسد. برخی منابع غربی هرات باستان را بنام آريا ياد نموده اند. چنانچه در نتيجه تحقيق زنده ياد اکادميسين داکتر  عبدالاحمد جاويد هرات باستان بگونه های ذيل آمده است:« آريا:  Areia  هرات يا هری، هريوا( هريرود= Arius ) آرييا Areia  يونانی در اوستا Haroiva= Haraevaدر سنگ نوشته نقش رستم هره ايوه Haraiua و هم محل « اسکندر شهر» Alexandria Ariana ».

هرات قبل از کشف بحر هند در گذرگاه راه ابريشم قرار داشت و نقش بزرگ را در تجارت ميان نيم قاره هند، شرق ميانه ، آسيای مرکزی و اروپا  بازی می کرد. هرات از لحاظ موقعيت جغرافيايی  در طول تاريخ  بستر مناسب تلاقی مدنيت های شرق و غرب نيز به شمار  می رفت. ازينرو هرات يکی از گهواره های تمدنی تاريخ پر بار افغاستان شناخته می شود.  به قول آرنولد توين بی مورخ شهير بريتانيا طلايی ترين دوران تاريخ افغانستان را عصر کوشانيان تشکيل می دهد که کابل، بلخ و هرات درين درخشش نقش بزرگی تاريخی را بازی می کردند. اما طلايی ترين دوران تاريخ هرات را سده پانزدهم  تشکيل می دهد  هنگاميکه شهر هرات به پايتخت پرجلال شاهان تيموريان مبدل گرديده بود.

جايگاه  تمدنی و  استراتيژيکی هرات به ويژه در عصر تيموريان مشغله فکری بسياری پژوهش گران تاريخ وکارشناسان خارجی قرار داشته است. احمد رشيد ژورنالست و کارشناس امور افغانستان و آسيای مرکزی در مورد عظمت تاريخی هرات در مشهور ترين اثرش« طالبان، اسلام، نفت و بازی بزرگ جديد» چنين می نويسد: « هرات گهواره تمدن و تاريخ افغانستان محسوب می شود. اين شهر واحه ای در ميان صحراست که سابقه آن به پنج هزار می رسد. دشت حاصلخيز هرات که 320 کيلومتر مربع وسعت دارد، چون نگينی در ميان حلقه  کوه ها قرار گرفته است و گفته می شود حاصلخيز ترين خاک در آسيای مرکزی است. مورخ يونانی  «هرودت» هرات را سبد غذای آسيای مرکزی وصف کرده است.امپراطور بابر در خاطراتش نوشته است:« در تمام نقاط مسکون جهان شهری چون هرات وجود ندارد.». بريتانيا ييها  زيبايی هرات را به بخشی جزيره انگليس تشبه کرده اند. جاسوس و جهانگرد انگليس کاپتن« کنولی» در سال 1831 نوشت:« در ميان تپه های سرسبز، روستاهای کوچک و زيبا، باغها و تاکستانها، و مزارع گندم قرار دارند. نهر های کوچک و زلال که از هر طرف دشت  حاصلخيز هرات را قطع می کنند، اين مناظر دلربا را زيباتر ساخته است»… اولين بنای مسجد اصلی، در مرکز شهر به قرن هفتم ميلادی برمی گردد که در سال 1200 ميلادی به وسيله غوريان تجديد بنا گرديد.

 در عصر های ميانه، هرات هم مرکزی برای مسيحيت تحت نفوذ کليسای« نستوری» و هم پايگاه مهم تصوف، يعنی نظريه زاهدانه اسلام به شمار می رفت. افرادی از پيروان« نقشبنديه» و« چشتيه»، انجمنهای اخوت صوفيه به مقامات وزارت و صدارت عظمی رسيده اند.

خواجه عبدا له انصاری در گذشته به سال 1088« پير» هرات است. او شاعر، و فيلسوف و صوفی مشهوری بود و تا هنوز پيروان زياد در افغانستان دارد.

…. شاهرخ فرزند تيمور و همسرش گوهر شاد پايتخت امپراطوری تيمور را در سال 1401 م از سمرقند به هرات منتقل کردند اين شهر به اوج شهرتش رسيد.

تيموريان اولين چادر نشينان بودند که  فرهنگ صحرا گردی  و چادر نشينی را با فرهنگ شهر نشينی دشتهای هموار فارس در هم آميخت.آنان با ساختن دها مسجد، مدرسه،کتابخانه وتفريحگاه های عمومی در هرات، اين شهر را  به شهر بناهای با شکوه تبديل کردند.

«بهزاد» نقاش و ميناتوريست مشهور در خدمت در بار تيموريان در آمده بود. بازار های هرات توليد کننده ای مرغوب ترين قالين ها، جواهرات، سلاح زره و کاشی بوده است.

علي شير نوايی وزير، نويسنده و شاعر شاهرخ می نويسد: « در هرات در هر قدمی که برداری به يک شاعر برمی خوری» . نوايی که در هرات مدفون است و شاعر ملی ازبکستان مدرن به شمار می رود، پدر ادبيات ترک« لقب» يافته است؛ زيرا قبل ازينکه سرودن شعررا  به فارسی شروع کند به ترکی شعر می سرود.جامی شاعر فارسی سرا نيزکه در هرات مدفون است در دربار الغ بيگ فرزند شاهرخ به سر می برد. وی همچنان ستاره شناس بود ودر رصد خانه اش در سمر قند به مطالعه نجومی می پرداخت. تقويم جامی در سال 1665م در دانشگاه آکسفورد به چاپ رسيد.

در 1417 ميلادی گوهر شاد که قبلاً دهها مسجد ساخته بود، بنای مجموعه کامل آرامگاه پيش ساخته خودش را در دامنه شهر که  مشتمل بر يک مسجد و مدرسه نيز بود، به پايان برد. اين ارامگاه با ستون های نما کاری شده به وسيله کاشی آبی گلدار و گنبدی که دور تا دور آنرا نوشته های درخشان و خيره کننده آيات قرانی مزين کرده است، يکی از نمونه های عالی معماری اسلامی در سراسر جهان به شمار می رود.« بايرون» در سال 1937 هنگام مشاهده اين مجموعه، آنرا « زيباترين نمونه رنگ آميزی در هنر معماری که تا کنون انسان به خاطر جاودانه کردن رابطه خودش با خداوند ابداع کرده است»، توصيف نمود. وقتی گوهرشاد پس از ساختن 300 بنادر در افغانستان، ايران و آسيای مرکزی در سن هشتاد سالگی مرد، به سادگی روی قبرش نوشتند« بلقيس زمان». قسمت اعظم اين بنای با شکوه را انگليس ها در 1885 ويران کردند و شوروی سابق از ترس اينکه محل، پناهگاه مجاهدين نشود، پيرامون آنرا مين گذاری نمودند.»

تاريخ سياسی هرات پر از فراز و نشيب است. چنانچه هرات همواره ميدان لشکر کشی ها جنگهای اشغالگرانه، ويرانگرانه و گذرگاه جهان کشايان نيز بوده است. روی تصادفی نيست که تاريخ هرات  مشحون از مبارزات آزادی خواهانه و استعمار شکن بوده است.

 اسکندر مقدونی در  330 ماقبل ميلادی ازين و ولايت گذشت.در سده  7 م توسط اعراب مسلمان فتح شد.  روايت می شود که هرات اولين ولايت افغانستان است که به دين اسلام گرويد. اما هرات مثل اکثريت مناطق ديگر خراسان  با هجوم  چنگيزيان از بنياد ويران ساخته شد و اهالی بومی آن قتل عام و يا آواره ساخته شدند. به قول احمد رشيد« در حمله( چنگيز) بر هرات 1222 م بيش از 60 فيصد جمعيت آن از ميان رفت». مثل مولا نای بلخ اکثريت عارفان، شعرا، هنر مندان و نقاشان اين شهر نيز راه مهاجرت را در پيش گرفتند. در 1381  تيمور لنگ باوجوديکه يک پايش را در  جنگ با مردم هرات از دست داده بود  بعد از قتل عام  و تخريب  اين شهر را اشغال نمود. بدين تر تيب برای دومين بار اکثريت اهالی بومی و روشنفکران هرات مثل مناطق ديگر مجبور به مهاجرت شدند. در 1506 شيبانيان آسيای مرکزی بر شمال افغانستان و هرات مسلط شدند. اندکی بعد هرات در تحت کنترول صفويان ايران قرار گرفت. اما در  سده هژدهم برای مدتی کوتاهی در تحت تسلط حکومت هوتکيان قندهار قرار گرفت.

در تاريخ معاصر افغانستان هرات از استبداد داخلی، تحجر ، تعصب و تجاوزات خارجی بيش تر از ديگران رنج کشيد. هرات سراسر سده نزدهم را  در ميان کشمکش های سرداران سدوزايی و محمد زايی و «بازی بزرگ» سپری نمود.

در سده نزدهم هرات يکی از دروازه های عمده ورودی به هندوستان تحت استعمار بريتانيا به حساب می آمد. چنانچه هرات در نيمه اول سده نزدهم در مرکز بازی بزرگ ميان« فارود پاليسی» بريتانيا، روسيه تزاری و  حملات حکومت قاجاری ايران گير افتيد. هرات در محاصره ده ماهه ايران در سالهای 1837-38 قهرمانانه از خود دفاع کرد در نتيجه نخستين حماسه آزادی خواهی و مقاومت را در تاريخ معاصر افغانستان ثبت نمود. اما هنوز  زخم های محاصره هرات التيام نيافته بود که اينبار ادامه جنگ قدرت ميان سرداران سدوزايی  و محمد زايی  از يک طرف و اشغال افغانستان توسط بريتانيا از جانب ديگر بلا های جديدی برسر هرات نازل شد. چنانچه هرات در سال 1862 باری ديگر بعد از 10 ماه محاصره نظامی  در اوج فقر و گرسنگی از چنگال يک سردار جاه طلب  به چنگال سردار جاه طلب ديگر افتيد. سر  انجام هرات سده نزدهم رادر اوج استبداد عبدالرحمن خان به پايان رسانيد.

 هرات در سده بيستم سرنوشت دراماتيک تر از سده ماقبل آن داشت. حماسه های داد خواهانه و مقا ومت های هراتيان درين سده به اوج آن رسيد.   در سالهای 80  اولين قيام گسترده بر عليه دولت وقت از هرات با شعار های مذهبی سر بلند کرد که به سرکوب خونين هراتيان منجر شد. سر انجام  کاسه صبر هراتيان پس از سه صد سال لبريزشده  از درون جنگ، جهاد و مقاومت در برابر استبداد داخلی و تجاوزات خارجی  رستاخير بزرگ اجتماعی سربلند کرد که می توان آنرا بيداری اجتماعی ناميد. از مهمترين مشخصات اين بيداری خود شناسی، هويت شناسی  وحق شناسی است که هراتيان به قيمت قربانی ها و قهرمانی های انکار ناپزير بدست آوردند.ـ

چشم‌انداز‌هاي فرهنگي و بقاياي باستاني دره‌ي باميان

چشم‌انداز‌هاي فرهنگي و بقاياي باستاني دره‌ باميان، نمايانگر رونق هنري و مذهبي‌اي است كه از قرن اول تا قرن سيزدهم ميلادي وجه مشخصه باكترياي باستان بوده است…..

کد :3351 فرمت :ورد+تصاویر+منابع صفحه :29

گاه نگاري مقايسه اي سفال هاي پيش از تاريخ تپه پرديس و ديگر مناطق باستاني دشت تهران

گاه نگاري مقايسه اي سفال هاي پيش از تاريخ تپه پرديس و  ديگر مناطق باستاني دشت تهران

چكيده 

دشت تهران كه از منظر  جغرافياي باستان شناختي جز شمال فلات مركزي ايران محسوب مي گردد يكي از متسعد ترين مناطقي است كه قديمي ترين جوامع روستايي خاورميانه را در خود جاي داده است . از توزيع جمعيت جوامع انساني دوره پارينه سنگي جديد ، ميان سنگي و نو سنگي اوليه ( به عبارتي نوسنگي قبل از سفال )  ساكنان شمال فلات مركزي اطلاع چنداني در دست نيست ولي در حدود 8000 سال قبل شاهد رشد و افزايش بي سابقه جمعيت در پايكوه هاي سلسله جبال البرز جنوبي مي باشيم كه تا حدود 5000 سال قبل تداوم داشت . اين جوامع كه از رشد بالايي برخوردار بودند به ناگاه در آغاز دوره شهر نشيني متوقف شده اند و اثري از آنها نيست . يك چنين گسستي و تفاوت در ظهور ساختار سياسي و اجتماعي جوامع شمال فلات مركزي بنگريم . همچنين چون متاسفانه در سالهاي اخير در دشت تهران كاوشهاي علمي و هدفمندي صورت نگرفته بود . با توجه به كاوشهاي اخير تپه پرديس و تپه چشمه علي و ارايه گاهنگاري مطلق با استفاده از كربن 14 و همچنين مطالعات ميان رشته اي مانند استخوان جانورشناسي و گياه شناسي و همچنين مطالعت زمين باستان شناسي ، دريچه اي نو به مطالعات باستان شناسي در اين حوزه باز نمود و با ارائه سوالات و فرضيات جديد سعي در هرچه علمي تر كردن اين مطالعات در اين بخش از ايران نمود.

  • فهرست مطالب
  • عنوان                                                                                           صفحه
  • فصل اول : ويژگي هاي جغرافيايي دشت تهران
  • 1-1 مقدمه     2
  • 1-2 ويژگي هاي جغرافيايي دشت تهران     4
  • فصل دوم : مروري بر تاريخچه مطالعات باستان شناسي در دشت تهران
  • 2-1 نظري به تاريخ مطالعات باستان شناسي در دشت تهران     9
  • فصل سوم : معرفي استقرارهاي دشت تهران
  • 3-1 تپه صادق آبادي     16
  • 3-1-1 توصيف سفال     17
  • 3-1-1-1 نقوش هندسي     18
  • 3-1-1-2 نقوش حيواني     18
  • 3-2 تپه فخر آباد     19
  • 3-3 تپه معين آباد     20
  • 3-4 تپه  نوده     21
  • 3-5 تپه ده ماسين     22
  • 3-6 تپه احمد آباد     23
  • 3-7 تپه ارسطو     25
  • 3-7-1 تپه پيش از تاريخي ارسطو     25
  • 3-7-2 سفال     27
  • 3-8 تپه پويينگ    30
  • 3-8-1 تپه پويينگ     30
  • 3-8-2 تاريخچه مطالعات تپه پويينگ     31
  • 3-9 تپه مافين آباد     34
  • 3-10 تپه شغالي پيشوا     35
  • 3-10-1 سفال     36
  • 3-11 تپه سفالين پيشوا    37
  • 3-11-1 محوطه باستاني سفالين     37
  • 3-12 تپه چشمه علي     38
  • 3-12-1 تاريخچه و نتايج حفاري چشمه علي     38
  • 3-12-2 نقش سفال     47
  • 3-12-2-1 نوسنگي جديد     47
  • 3-12-2-2 كالكولتيك انتقالي     48
  • 3-12-2-3  كالكولتيك جديد      55
  • 3-13 تپه پرديس     59
  • 3-13-1 لايه نگاري تپه پرديس     60
  • 3-13-2 گاه نگاري نسبي تپه پرديس بر اساس تركيب سفالها     64
  • 3-13-3 گاه نگاري مطلق تپه پرديس     66
  • 3-13-4 توصيف سفال     67
  • 3-13-4-1 دوره پارت     68
  • 3-13-4-2 دوره كالكولتيك قديم     69
  • 3-13-4-3 دوره انتقالي كالكولتيك     70
  • 3-13-4-4 دوره نو سنگي جديد     79
  • فصل چهارم : گاه نگاري مقايسه اي سفالها تپه پرديس و
  •  مقايسه آن با استقرارهاي پيش از تاريخ دشت تهران
  • 4-1 نتيجه گيري     85
  • 4-2 دوره نوسنگي جديد     86
  • 4-3 دوره انتقالي كالكولتيك     87
  • 4-4 دوره كالكولتيك قديم     88
  • منابع    160
  • فهرست تصاویر
  • 1 – نمایی از تپه صادق آبادی    …16
  • 2- نمونه سفالهای تپه صادق آبادی    19
  • 3- نمونه سفالهای تپه معین آباد    21
  • 4- نمایی از تپه احمد آباد    23
  • 5- نمونه سفالهای تپه احمد آباد    24
  • 6- نمونه سفالهای تپه ارسطو دوره نوسنگی جدید    28
  • 7- نمونه سفالهای تپه ارسطو کالکولتیک انتقالی    29
  • 8- نمایی از تپه پویینگ    30
  • 9- برش لایه نگاری ترانشه H7 و دوره های فرهنگی تپه چشمه علی    44
  • 10- برش لایه نگاری ترانشه E4-5 و دوره های فرهنگی تپه چشمه علی    45
  • 11-  نمونه هایی از سفال پارتی با نقوش طنابی شکل به دست آمده از کاوش های
  •  تپه پردیس( گزارش نهایی تپه پردیس،1385،177)     68
  • 12- نمونه هایی از سفال های کالکولیتیک قدیم به دست آمده از کاوش های تپه
  • پردیس(گزارش نهایی تپه پردیس ،1385،178)    69
  • 13- دو نمونه از خمره های ذخیره با نقوش هندسی ساده، به دست آمده از ترانشه
  •  III (گزارش نهایی تپه پردیس،1385،179)    ….71
  • 14- تصویر12- نمونه هایی از نقوش لوزی و ترکیب آن با نقوش مورب و دایره به
  • کار رفته بر روی سفال های دوره انتقالی کالکولیتیک تپه پردیس.
  • (گزارش نهایی تپه پردیس،1385،180)    …73
  • 15–  نمونه هایی از موارد استفاده از نقوش دایره و ترکیب آن با دیگر نقوش بر
  • روی سفال های دوره انتقالی کالکولیتیک تپه پردیس
  • (گزارش نهایی تپه پردیس،1385،180)     74
  • 16- نمونه هایی از ترکیب نقش دایره و بیضی به کار رفته شده بر روی سفال های
  • دوره انتقالی کالکولیتیک تپه پردیس(گزارش نهایی تپه پردیس ،1385،181)………    74
  • 17- نمونه ای از نقش زیگزاگی ترسیم شده بر روی سفال های دوره انتقالی کالکولیتیک
  •  تپه پردیس (گزارش نهایی تپه پردیس ،1385،182)    75
  • 18- نمونه ای از نقوش مورب و متقاطع استفاده شده بر روی سفال های دوره انتقالی
  • کالکولیتیک تپه پردیس(گزارش نهایی تپه پردیس 1385،182)     75
  • 19-نقش گاو قرار گرفته در کادر مثلث های چسبیده به هم به دست آمده از کاوش های
  •  تپه پردیس (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،183)    76
  • 20- نقش بز بسیار کوچک به دست آمده از ترانشه III
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،183)    77
  • 21- نقش بز به دست آمده از ترانشه IV (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،184)    77
  • 22- نقش گله های پرندگان گردن دراز طراحی شده بر روی سفال های دوره انتقالی
  •  کالکولیتیک تپه پردیس(گزارش نهایی تپه پردیس 1385،184)    78
  • 23- نقش احتمالا انسانی که بر روی قطعه سفال کوچکی اجرا شده است
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،184)    79
  • 24- نمونه سفال خشن و ساده نوسنگی به دست آمده از ترانشه VII تپه پردیس
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،186)    ….80
  • 25- نمونه ای از سفال دو طرف منقوش دوره نوسنگی جدید به دست آمده از تپه پردیس
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،186)        81
  • 26-نمونه هایی از نقوش مواج و مثلثی که بر روی سفال های نوسنگی پردیس دیده
  • می شود. (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،187)    ….81
  • 27- نمونه ای از نقوش اجرا شده در بیرون و داخل سفال های نوسنگی پردیس
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،187)    …..82
  • 28-نمونه ای دیگر از نقوش اجرا شده در بیرون و داخل سفال های نوسنگی پردیس
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،187)    88
  • 29- خطوط افقی موازی که در دو طرف سفال های دوره نوسنگی پردیس دیده می شود.
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،188)    ……82
  • 30- نمونه هایی از سفال های با نقش نوسنگی با ویژگی های دوره انتقالی کالکولیتیک
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،188)        83
  • فهرست طرحها
  • 1- تپه صادق آبادی کالکولتیک انتقالی    93
  • 2- تپه صادق آبادی کالکولتیک انتقالی    ….. 94
  • 3- تپه صادق آبادی کالکولتیک انتقالي    96-95
  • 4- تپه صادق آبادی کالکولتیک میانی و    97
  • 5- سفالهای تپه نوده    98
  • 6- سفال تپه ده ماسین کالکولتیک میانی    …99
  • 7- تپه فخر آباد کالکولتیک انتقالی    100
  • 8- تپه فخرآباد کالکولتیک انتقالی    101
  • 9- تپه فخرآباد کالکولتیک انتقالی    102
  • 10- تپه مافین آباد دوره کالکولتیک میانی    103
  • 11- تپه مافین آباد دوره کالکولتیک میانی    104
  • 12- تپه احمد آباد دوره کلکولتیک میانی    105
  • 13- تپه احمد آباد دوره کالکولتیک میانی    106
  • 14- تپه احمد آباد دوره کلکولتیک میانی    107
  • 15- تپه سفالین پیشوا    108
  • 16- تپه سفالین پیشوا    109
  • 17- تپه سفالین پیشوا    110
  • 18- تپه سفالین پیشوا    111
  • 19- تپه سفالین پیشوا    112
  • 20- تپه سفالین پیشوا    113
  • 21- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    114
  • 22-تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    115
  • 23-تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    116
  • 24- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    117
  • 25- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    118
  • 26- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک قدیم بجز شماره 122 که دوره کالکولتیک میانی است    119
  • 27- تپه شغالی پیشوا    120
  • 28- تپه چشمه علی دوره نوسنگی جدید            121
  • 29- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی    122
  • 30- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی    123
  • 31- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی        124
  • 32- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی    125
  • 33- تپه چشمه علی    126
  • 34- تپه چشمه علی    127
  • 35- تپه چشمه علی    128
  • فهرست نقشهای روی سفال
  • 1- تپه مافین آباد ( دوره کالکولتیک میانی)    130
  • 2- – تپه احمدآباد دوره کالکولتیک میانی    131
  • 3- تپه ارسطو دوره کالکولتیک انتقالی    132
  • 4- تپه ارسطو نوسنگی قدیم    …….133
  • 5- تپه فخرآباد دوره کالکولتیک انتقالی و جدید    134
  • 6- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    135
  • 7- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک قدی    م135
  • 8- تپه ده ماسین    136
  • 9- تپه صادق آبادی    137
  • 10- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک قدیم ترانشه H7    138
  • 11- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه H7139
  • 12- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه H7    140
  • 13- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه H7    141
  • 14- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه H7    142
  • 15- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه H7    143
  • 16- تپه چشمه علی دوره نوسنگی جدید ترانشه H7    …….144
  • 17- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک میانی H7    145
  • 18- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    146
  • 19- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    147
  • 20- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    148
  • 21- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    149
  • 22- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    150
  • 23- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    151
  • 24- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    152
  • 25- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک قدیم ترانشه E4-5    153
  • 26- تپه چشمه علی دوره نوسنگی جدید ترانشه E4-5    154
  • فهرست نقشه ها
  • 1- موقعیت جغرافیایی تپه پویینگ     32
  • 2- مقطع شماتیک گمانه آزمایشی ب تپه پویینگ    33
  • فهرست جداول
  • 1- جدول گاهنگاری دکتر مجیدزاده    41-40
  • 2- جدول پیشنهادی دکتر صادق ملک شهمیرزادی برای ادوار فرهنگی پیش از تاریخ
  •  فلات مرکزی ایران    …………..42
  • 3- جدول گاهنگاری پیش از تاریخ دشت تهران (دکتر فاضلی)      43
  • 4- ویژگی های سفال های دوره نوسنگی جدید و ادوار مختلف کالکولتیک    91

کد :3076 فرمت :ورد صفحه :160

گاه نگاری مقايسه ای سفال هاي پيش از تاريخ تپه پرديس و ديگر مناطق باستانی دشت تهران

چكيده 

دشت تهران كه از منظر  جغرافياي باستان شناختي جز شمال فلات مركزي ايران محسوب مي گردد يكي از متسعد ترين مناطقي است كه قديمي ترين جوامع روستايي خاورميانه را در خود جاي داده است . از توزيع جمعيت جوامع انساني دوره پارينه سنگي جديد ، ميان سنگي و نو سنگي اوليه ( به عبارتي نوسنگي قبل از سفال )  ساكنان شمال فلات مركزي اطلاع چنداني در دست نيست ولي در حدود 8000 سال قبل شاهد رشد و افزايش بي سابقه جمعيت در پايكوه هاي سلسله جبال البرز جنوبي مي باشيم كه تا حدود 5000 سال قبل تداوم داشت . اين جوامع كه از رشد بالايي برخوردار بودند به ناگاه در آغاز دوره شهر نشيني متوقف شده اند و اثري از آنها نيست . يك چنين گسستي و تفاوت در ظهور ساختار سياسي و اجتماعي جوامع شمال فلات مركزي بنگريم . همچنين چون متاسفانه در سالهاي اخير در دشت تهران كاوشهاي علمي و هدفمندي صورت نگرفته بود . با توجه به كاوشهاي اخير تپه پرديس و تپه چشمه علي و ارايه گاهنگاري مطلق با استفاده از كربن 14 و همچنين مطالعات ميان رشته اي مانند استخوان جانورشناسي و گياه شناسي و همچنين مطالعت زمين باستان شناسي ، دريچه اي نو به مطالعات باستان شناسي در اين حوزه باز نمود و با ارائه سوالات و فرضيات جديد سعي در هرچه علمي تر كردن اين مطالعات در اين بخش از ايران نمود. …

  • فهرست مطالب
  • عنوان                                                                                           صفحه
  • فصل اول : ويژگي هاي جغرافيايي دشت تهران
  • 1-1 مقدمه     2
  • 1-2 ويژگي هاي جغرافيايي دشت تهران     4
  • فصل دوم : مروري بر تاريخچه مطالعات باستان شناسي در دشت تهران
  • 2-1 نظري به تاريخ مطالعات باستان شناسي در دشت تهران     9
  • فصل سوم : معرفي استقرارهاي دشت تهران
  • 3-1 تپه صادق آبادي     16
  • 3-1-1 توصيف سفال     17
  • 3-1-1-1 نقوش هندسي     18
  • 3-1-1-2 نقوش حيواني     18
  • 3-2 تپه فخر آباد     19
  • 3-3 تپه معين آباد     20
  • 3-4 تپه  نوده     21
  • 3-5 تپه ده ماسين     22
  • 3-6 تپه احمد آباد     23
  • 3-7 تپه ارسطو     25
  • 3-7-1 تپه پيش از تاريخي ارسطو     25
  • 3-7-2 سفال     27
  • 3-8 تپه پويينگ    30
  • 3-8-1 تپه پويينگ     30
  • 3-8-2 تاريخچه مطالعات تپه پويينگ     31
  • 3-9 تپه مافين آباد     34
  • 3-10 تپه شغالي پيشوا     35
  • 3-10-1 سفال     36
  • 3-11 تپه سفالين پيشوا    37
  • 3-11-1 محوطه باستاني سفالين     37
  • 3-12 تپه چشمه علي     38
  • 3-12-1 تاريخچه و نتايج حفاري چشمه علي     38
  • 3-12-2 نقش سفال     47
  • 3-12-2-1 نوسنگي جديد     47
  • 3-12-2-2 كالكولتيك انتقالي     48
  • 3-12-2-3  كالكولتيك جديد      55
  • 3-13 تپه پرديس     59
  • 3-13-1 لايه نگاري تپه پرديس     60
  • 3-13-2 گاه نگاري نسبي تپه پرديس بر اساس تركيب سفالها     64
  • 3-13-3 گاه نگاري مطلق تپه پرديس     66
  • 3-13-4 توصيف سفال     67
  • 3-13-4-1 دوره پارت     68
  • 3-13-4-2 دوره كالكولتيك قديم     69
  • 3-13-4-3 دوره انتقالي كالكولتيك     70
  • 3-13-4-4 دوره نو سنگي جديد     79
  • فصل چهارم : گاه نگاري مقايسه اي سفالها تپه پرديس و
  •  مقايسه آن با استقرارهاي پيش از تاريخ دشت تهران
  • 4-1 نتيجه گيري     85
  • 4-2 دوره نوسنگي جديد     86
  • 4-3 دوره انتقالي كالكولتيك     87
  • 4-4 دوره كالكولتيك قديم     88
  • منابع    160
  • فهرست تصاویر
  • 1 – نمایی از تپه صادق آبادی    …16
  • 2- نمونه سفالهای تپه صادق آبادی    19
  • 3- نمونه سفالهای تپه معین آباد    21
  • 4- نمایی از تپه احمد آباد    23
  • 5- نمونه سفالهای تپه احمد آباد    24
  • 6- نمونه سفالهای تپه ارسطو دوره نوسنگی جدید    28
  • 7- نمونه سفالهای تپه ارسطو کالکولتیک انتقالی    29
  • 8- نمایی از تپه پویینگ    30
  • 9- برش لایه نگاری ترانشه H7 و دوره های فرهنگی تپه چشمه علی    44
  • 10- برش لایه نگاری ترانشه E4-5 و دوره های فرهنگی تپه چشمه علی    45
  • 11-  نمونه هایی از سفال پارتی با نقوش طنابی شکل به دست آمده از کاوش های
  •  تپه پردیس( گزارش نهایی تپه پردیس،1385،177)     68
  • 12- نمونه هایی از سفال های کالکولیتیک قدیم به دست آمده از کاوش های تپه
  • پردیس(گزارش نهایی تپه پردیس ،1385،178)    69
  • 13- دو نمونه از خمره های ذخیره با نقوش هندسی ساده، به دست آمده از ترانشه
  •  III (گزارش نهایی تپه پردیس،1385،179)    ….71
  • 14- تصویر12- نمونه هایی از نقوش لوزی و ترکیب آن با نقوش مورب و دایره به
  • کار رفته بر روی سفال های دوره انتقالی کالکولیتیک تپه پردیس.
  • (گزارش نهایی تپه پردیس،1385،180)    …73
  • 15–  نمونه هایی از موارد استفاده از نقوش دایره و ترکیب آن با دیگر نقوش بر
  • روی سفال های دوره انتقالی کالکولیتیک تپه پردیس
  • (گزارش نهایی تپه پردیس،1385،180)     74
  • 16- نمونه هایی از ترکیب نقش دایره و بیضی به کار رفته شده بر روی سفال های
  • دوره انتقالی کالکولیتیک تپه پردیس(گزارش نهایی تپه پردیس ،1385،181)………    74
  • 17- نمونه ای از نقش زیگزاگی ترسیم شده بر روی سفال های دوره انتقالی کالکولیتیک
  •  تپه پردیس (گزارش نهایی تپه پردیس ،1385،182)    75
  • 18- نمونه ای از نقوش مورب و متقاطع استفاده شده بر روی سفال های دوره انتقالی
  • کالکولیتیک تپه پردیس(گزارش نهایی تپه پردیس 1385،182)     75
  • 19-نقش گاو قرار گرفته در کادر مثلث های چسبیده به هم به دست آمده از کاوش های
  •  تپه پردیس (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،183)    76
  • 20- نقش بز بسیار کوچک به دست آمده از ترانشه III
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،183)    77
  • 21- نقش بز به دست آمده از ترانشه IV (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،184)    77
  • 22- نقش گله های پرندگان گردن دراز طراحی شده بر روی سفال های دوره انتقالی
  •  کالکولیتیک تپه پردیس(گزارش نهایی تپه پردیس 1385،184)    78
  • 23- نقش احتمالا انسانی که بر روی قطعه سفال کوچکی اجرا شده است
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،184)    79
  • 24- نمونه سفال خشن و ساده نوسنگی به دست آمده از ترانشه VII تپه پردیس
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،186)    ….80
  • 25- نمونه ای از سفال دو طرف منقوش دوره نوسنگی جدید به دست آمده از تپه پردیس
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،186)        81
  • 26-نمونه هایی از نقوش مواج و مثلثی که بر روی سفال های نوسنگی پردیس دیده
  • می شود. (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،187)    ….81
  • 27- نمونه ای از نقوش اجرا شده در بیرون و داخل سفال های نوسنگی پردیس
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،187)    …..82
  • 28-نمونه ای دیگر از نقوش اجرا شده در بیرون و داخل سفال های نوسنگی پردیس
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،187)    88
  • 29- خطوط افقی موازی که در دو طرف سفال های دوره نوسنگی پردیس دیده می شود.
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،188)    ……82
  • 30- نمونه هایی از سفال های با نقش نوسنگی با ویژگی های دوره انتقالی کالکولیتیک
  • (گزارش نهایی تپه پردیس 1385،188)        83
  • فهرست طرحها
  • 1- تپه صادق آبادی کالکولتیک انتقالی    93
  • 2- تپه صادق آبادی کالکولتیک انتقالی    ….. 94
  • 3- تپه صادق آبادی کالکولتیک انتقالي    96-95
  • 4- تپه صادق آبادی کالکولتیک میانی و    97
  • 5- سفالهای تپه نوده    98
  • 6- سفال تپه ده ماسین کالکولتیک میانی    …99
  • 7- تپه فخر آباد کالکولتیک انتقالی    100
  • 8- تپه فخرآباد کالکولتیک انتقالی    101
  • 9- تپه فخرآباد کالکولتیک انتقالی    102
  • 10- تپه مافین آباد دوره کالکولتیک میانی    103
  • 11- تپه مافین آباد دوره کالکولتیک میانی    104
  • 12- تپه احمد آباد دوره کلکولتیک میانی    105
  • 13- تپه احمد آباد دوره کالکولتیک میانی    106
  • 14- تپه احمد آباد دوره کلکولتیک میانی    107
  • 15- تپه سفالین پیشوا    108
  • 16- تپه سفالین پیشوا    109
  • 17- تپه سفالین پیشوا    110
  • 18- تپه سفالین پیشوا    111
  • 19- تپه سفالین پیشوا    112
  • 20- تپه سفالین پیشوا    113
  • 21- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    114
  • 22-تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    115
  • 23-تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    116
  • 24- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    117
  • 25- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    118
  • 26- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک قدیم بجز شماره 122 که دوره کالکولتیک میانی است    119
  • 27- تپه شغالی پیشوا    120
  • 28- تپه چشمه علی دوره نوسنگی جدید            121
  • 29- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی    122
  • 30- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی    123
  • 31- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی        124
  • 32- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی    125
  • 33- تپه چشمه علی    126
  • 34- تپه چشمه علی    127
  • 35- تپه چشمه علی    128
  • فهرست نقشهای روی سفال
  • 1- تپه مافین آباد ( دوره کالکولتیک میانی)    130
  • 2- – تپه احمدآباد دوره کالکولتیک میانی    131
  • 3- تپه ارسطو دوره کالکولتیک انتقالی    132
  • 4- تپه ارسطو نوسنگی قدیم    …….133
  • 5- تپه فخرآباد دوره کالکولتیک انتقالی و جدید    134
  • 6- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک میانی    135
  • 7- تپه شغالی پیشوا دوره کالکولتیک قدی    م135
  • 8- تپه ده ماسین    136
  • 9- تپه صادق آبادی    137
  • 10- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک قدیم ترانشه H7    138
  • 11- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه H7139
  • 12- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه H7    140
  • 13- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه H7    141
  • 14- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه H7    142
  • 15- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه H7    143
  • 16- تپه چشمه علی دوره نوسنگی جدید ترانشه H7    …….144
  • 17- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک میانی H7    145
  • 18- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    146
  • 19- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    147
  • 20- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    148
  • 21- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    149
  • 22- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    150
  • 23- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    151
  • 24- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک انتقالی ترانشه E4-5    152
  • 25- تپه چشمه علی دوره کالکولتیک قدیم ترانشه E4-5    153
  • 26- تپه چشمه علی دوره نوسنگی جدید ترانشه E4-5    154
  • فهرست نقشه ها
  • 1- موقعیت جغرافیایی تپه پویینگ     32
  • 2- مقطع شماتیک گمانه آزمایشی ب تپه پویینگ    33
  • فهرست جداول
  • 1- جدول گاهنگاری دکتر مجیدزاده    41-40
  • 2- جدول پیشنهادی دکتر صادق ملک شهمیرزادی برای ادوار فرهنگی پیش از تاریخ
  •  فلات مرکزی ایران    …………..42
  • 3- جدول گاهنگاری پیش از تاریخ دشت تهران (دکتر فاضلی)      43
  • 4- ویژگی های سفال های دوره نوسنگی جدید و ادوار مختلف کالکولتیک    91

 

126 صفحه

کد :3008
فرمت :ورد