,

چگونگی نوشتن پروپوزال؟طرح پیشنهادی

نوشتن یک طرح خوب در بسیاری از مشاغل و پروژه ها طرحی حیاتی محسوب می شود.از مدرسه و دانشگاه گرفته تا مدیریت کسب کار و زمین شناسی،هدف یک طرح پیشنهادی بدست آوردن حمایت برای طرح وپروژه خود می باشد با اطلاع رسانی مناسب به مردم. ایده یا طرحتان به احتمال زیاد تصویب می شود اگر شما بتوانید در آن روشن بودن،موجز بودن و ارائه روشی جذاب را در ارتباط با هم قرار بدهید.دانستن چگونگی نوشتن یه نوشتار قانع کننده و پروپوزال فریبنده به عوامل مختلفی بستگی دارد. پروپوزال انواع مختلفی دارد مانند:پروپوزال طرح علمی و پروپوزال طرح پیشنهادی کتاب اما دستور العملهای یکسانی برای همه آنها اعمال می شود.

قسمت 1: برنامه ریزی طرح پیشنهادی

…تعریف مخاطبان…

شما باید مطمئن شوید از نوع افکارتان درباره مخاطبان و آنچه که درحال حاضر ممکن می دانید و دانسته هایی درباره موضوعتان قبل از شروع به نوشتن، این به شما کمک کی کند که روی ایده های خود تمرکز کنید و آنها را با موثرترین روش ارائه بدهید.این ایده خوبی است که فرض کنیم خوانندگانتان مشغول خواهند بود انرا بخوانند و یا حتی ویرایش کنند و با عجله و مستعد نیست برای اعطای ایده ها و توجهی خاص.بهره وری و متقاعد کنندگی کلیدی خواهد بود.

 

,

پروپوزال یعنی چه؟

طرح پژوهشی یا پروپوزال (به انگلیسی Proposal) نقشه و رکن اصلی هر تحقیق است که در آن پژوهشگر مسیر و اهداف تحقیق خود را مشخص می‌کند و سپس جهت دستیابی به اهداف به جستجو و آزمایش می‌پردازد.[۱] پروپوزال نگاره ایست که در آن پژوهشگر سؤالی را به عنوان سؤال تحقیق انتخاب کرده و فرضیات اولیه ای را پیرامون آن مطرح می کند و در ادامه در تحقیق جامعی آن را بسط داده و نتایجی را در راستای تایید و تثبیت ادعای خود ارائه می نماید. در دوره کارشناسی ارشد و دکترا و نیز گاهی در دوره کارشناسی، محقق پیش از تمرکز بر روی موضوع مورد مطالعه خود لازم است آن را در قالب پروپوزال ثبت نماید و ادعاها، فرضیات و ضرورتهای تحقیق خود را مطرح کند. با نگارش پروپوزال و تایید آن توسط گروهی از محققین آن حوزه، موضوع مورد مطالعه را به نام خود ثبت کرده و دیگران را از پرداختن مجدد بر روی آن منع میکند. به عبارتی دیگر با این عمل محقق مالکیت تحقیق بر روی موضوع ذکر شده در پروپوزال را به نام خود ثبت می کند.

بخش‌های مختلف پروپوزال

پروپوزال شامل بخش‌های مختلفی است که مهم‌ترین آنها عبارتند از

  • عنوان تحقیق
  • بیان مسئله
  • اهمیت و ضرورت تحقیق
  • پیشینه تحقیق
  • اهداف تحقیق
  • سؤالات تحقیق
  • فرضیه سازی
  • روش و مراحل تحقیق
  • منابع
,

یک راهنمای عملی برای نوشتن پروپوزال

هدف از انجام هر گونه پروپوزال نوشته ای است برای متقاعد کردن خوانندگان برای انجام کاری، اعم از متقاعد کردن یک مشتری بالقوه به خرید کالا و  یا خدمات، و یا برای متقاعد کردن کارفرمای خود برای تامین مالی صندوق یک پروژه و یا برای اجرای یک برنامه است که شما می خواهید راه اندازی کنید.یک پروپوزال برنامه ای ارائه می دهد برای پر کردن نیاز و پاسخ به خوانندگان شما در ارتباط با سوالاتی در زمینه اینکه شما برای پروژه خود چه کارهایی انجام می دهید و چه برنامه ریزی برای آن کار انجام داده اید. برای انجام این کار شما باید سطح دانش مخاطبان خود را بدانید و پروپوزال را مطابق با سطح علمی تمام خوانندگان خود بنویسید. شما همچنین باید تشخیص بدهید که ایا خوانندگانتان اعضایی از جامعه فنی شما خواهند بود از اعضای گفتمان فنی و یا از هر دو. و سپس با استفاده از مواد و زبان مناسب تجدید نظر کنید برای هر دو. شما همچنین ممکن است برای افرادی ارائه بدهید خارج از یک سطح ویژه و تخصص. یک خلاصه اجرایی نوشته شده به زبان غیر فنی و یا ممکن است مشتمل باشد بر وازه نامه اصطلاحاتی که هر دو را توضیح می دهد و در بدنه و یا ضمیمه پروپوزال گنجانده می شود…

ادامه دارد

,

چگونگی نوشتن فرضیه در پروپوزال و پایان نامه کارشناسی ارشد

بعد از نوشتن بیان مسئله نوبت به نگارش فرضیات می رسد.نوشتن بیان مسئله و فرضیات از قسمت های اصلی نگارش پروپوزال و پایان نامه می باشد.بیان علمی بین دو یا چند متغیر فرضی و احتمالی را فرضیه می گویند.

1ـ انتظارات علمی محقق درباره متغیرهای پژوهش را فرضیه می گویند.
2ـ فرضیه عبارتند از انتظارات مشخص دربارة واقعیت تجربی که ازگزاره ها مشتق می شوند.
3ـ فرضیه یک قضیه آزمایشی برای حل مسئله یا تبیین پدیده است.
4ـ فرضیه پرسشی جهت یافته است که باید به کمک واقعیت های مورد بررسی قرار گیرد.
5ـ فرضیه همواره موقت است.
6ـ تمامی فرآیند تحقیق برای اثبات یارد فرضیه صورت می گیرد.
7ـ فرضیه ای مناسب است که آزمون پذیر باشد.
8ـ مسئله تحقیق (که در بخش پیشین توضیح داده شد) تحت تأثیر فرضیه قرار دارد.
9ـ فرضیه ، پل های مهم بین نظریه ها و بررسی ها تجربی به شمار می رود و اساس آزمودن رابطة بین متغیرهای موجود در فرضیه است.
10ـ فرضیه و نظریه دارای رابطه دو جانبه ی باشند.
ـ آگزیوم: گفتاری است فرضیه ای که از سوی دانشمندان پذیرفته شده است اما فرضی است و ثابت نشده است و به عنوان سرمنشأ و بنیان در یک نظام و زنجیرة اشتقاق قیاسی قرار می‌گیرند تا از آنها برمبنای ضوابطی گفتارهای دیگر استنتاج شود.

بطور خلاصه فرضیه در پایان نامه دارای نقش هایی به شرح زیر است:
فرضیه به مطالعه ی منابع مربوط به موضوع مورد تحقیق جهت می دهد و ازمطالعه ی منابعی که با موضوع مورد پژوهش ارتباطی ندارند جلوگیری بعمل می آورد. به عبارت دیگر فرضیه مشخص می کند که چه چیزی با موضوع مورد پژوهش در رابطه است واز جمع آوری اطلاعات بی حاصل جلوگیری می کند.
واقعیت ها زمانی دارای معنی ومفهوم است که در راستای فرضیه های پژوهشی و پایان نامه مورد بحث و بررسی قرار گیرند. به همین دلیل فرضیه های پژوهشی به پژوهشگر کمک می کند تا اطلاعات جمع آوری شده را در رابطه ی با واقعیات طبقه بندی کند.
فرضیه، جهت و هدف تبیین ها را معین می کند. فرضیه تبیین های آزمایشی را برای پدیده ها و زمینه ی مساعدی برای توسعه ی دانش فراهم می کند. برای دست یافتن به اطلاعات معتبر درباره ی مسائل آموزشی باید به جستجوی تعمیم ها و روابط درونی موجود بین واقعیت ها گشت. از طریق روابط درونی بین واقعیت ها است که می توان الگوی بامعنایی برای درک مساله فراهم کرد.
چنانچه فرضیه درست صورت بندی شده باشد می توان جهت و هدف و تبیین ها را مشخص کرد.
فرضیه، پژوهشگر را به برخی ازجنبه های موقعیتی که از نقطه نظر مسئله ی پژوهشی معنی دار می باشد حساس می کند. به طور کلی فرضیه تفاوت بین پژوهش و پایان نامه دقیق و مفید را از پژوهش هایی که دارای دقت کمتر هستند، مشخص می کند.
فرضیه ها به پژوهشگر کمک می کند تا مساله ی پژوهشی را بهتر درک کند. فرضیه ها، پژوهشگر را قادر می سازد تا روش تحقیق و همچنین روش های جمع آوری اطلاعات را برای حل مساله ی پژوهشی معین کند.
فرضیه چهارچوبی برای گزارش نتایج فراهم می آورد.
آنها به پژوهشگراجازه می دهند تا داده های مربوط را جمع آوری کند و بدین دلیل امکان تفسیراطلاعات جمع آوری شده را مهیا می سازد. فرضیه، چهارچوب معنی داری برای نتیجه گیری مشخص می کند.

,

راهنمای دفاع پایان نامه

راهنمای دفاع از پایان نامه

1- اصلاً لازم نیست برای روز دفاع اضطراب داشته باشید. روز دفاع یکی از روزهای خوب زندگی آدم است، مثل روز تولد! در آن روز همه به آدم توجه می کنند، گویی سوپر استار فیلم دفاعیه باشد!! آخر سر هم هر نمره ای بگیرید، آن روز روز آخر تحصیل شما در آن مقطع است.

این را هم بدانید که اغلب رساله ها/پایان نامه ها با نمره های 18-19-20 پذیرفته می شوند، نمره های کمتر دلایل اساسی دارند. دربارۀ این دلیل ها پایین تر را بخوانید.

می بینید که همه این نمره نمره الف محسوب می شوند و حتی کمترین شان هم آن قدر بد نیست که ارزش داشته باشد اعصاب خودتان را خورد کنید

– انتخاب موضوع، استادان راهنما و مشاور و اعضاء داوری (اگر با نظر شما انتخاب می شوند) را جدی بگیرید.

موضوع شما نباید آن قدر بزرگ باشد که نتوانید آن را جمع و جور کنید. دیده شده است که دانشجویانی با موضوعات بسیار مفصل از شروع به نوشتن هم وحشت دارند و این طور حتی تا پای انصراف هم رفته اند.

موضوع شما باید در تخصص شما و در ارتباط با تجربه و کار استادان راهنما و ترجیحاً مشاور شما باشد.

استاد راهنمای شما مثل پدر/مادر شما در جلسه دفاعیه است. او می تواند به کیفیت کار شما ارتقا بخشد، حامی شما باشد، همه چیز را چنان تنظیم کند که جلسه بر طبق نظر او و شما پیش برود، ریزبینی های استادان داور را گوش زد کند و به سئوالات مشکل شان پاسخ بدهد و …

پس در انتخاب استاد راهنما، از استادان کارکشته تر، با مطالعه تر و پرتجربه تر، استادان خوش زبان و خوش برخوردتر بهره کافی را ببرید. ضمناً استادانی را که نظرشان تنها مورد قبول خودشان است و غیرمستدل و غیرقابل دفاع است، تا جای ممکن کنار بگذارید.

استادی که انتخاب می کنید باید آن قدر وقت داشته باشد که بتواند چیزهایی  که شما نوشته اید را بخواند، تصحیح کند یا به شما راهنمایی های بیشتری بکند. استادی که وقت ندارد دو هفته ای یک بار شما را ببیند (حداقل یک ربع) و مطالب شما را بخواند (ماهی حداقل 20 صفحه) برای راهنمایی رسالۀ شما مناسب نیست. او باید مطالب شما را بخواند تا بتواند دربارۀ آنها اظهار نظر کند یا در جلسه دفاعیه از شما دفاع کند.

تا جای ممکن از استادانی که با هم موافق نیستند در یک رساله استفاده نکنید. البته این خیلی نادر استف اما ممکن است شما را درگیر گرفتاری های بین خودشان بکنند.

3- حداقل دو هفته را برای خواندن استادان راهنما، مشاور و داور اختصاص دهید. راهنما و مشاور اگر کار شما را زودتر دریافت کنند، حتماً وقت کافی برای خواندن آن را پیدا می کنند و در نتیجه بهتر از شما دفاع می کنند.

حتی به نظر من ایرادهای داوری که متن را به خوبی خوانده صد شرف دارد به داوری که وقت نکرده رساله را بخواند و حالا دارد عیب تراشی و کلی گویی می کند. ممکن است اصلاً اشکالاتی را گوش زد کند که شما انجام نداده اید و می دانید که آن وقت هم شما نمی توانید کار زیاد مهمی بکنید.

4- استاد مشاور را جدی بگیرید. استاد مشاور شما اگر متن را زودتر دیده باشد و در جریان تدوین آن باشد، می تواند به یکی از حامیان شما در جلسه دفاع تبدیل شود، وگرنه با شما سمپاتی نخواهد داشت!!

5- از استادان بخواهید که اشتباهات شما را به شما مکتوب بدهند. این نوشته ها ممی تواند شما را در هر بار تصحیح راهنمایی کند. هر بار هم که متن رساله را برای استادان راهنما یا مشاور می برید، نسخۀ قبلی را به همراه ایراداتی که به شما گرفته است، نیز تحویل بدهید.

این موضوع به آنها کمک می کند که به یاد بیاورند دفعۀ قبلی چه چیزهایی را گوشزد کرده اند و حالا می توانند با یک نگاه کوتاه بفهمند شما از آن دفعۀ قبل تا این دفعه چه چیزهایی را تصحیح کرده اید.

5- فراموش نکنید که در جلسه دفاع نمره را به گروه شما (دانشجو، استاد راهنما و گاه استاد مشاور) می دهند. پس اگر گام های قبلی را درست برداشته باشید، نگرانی ندارید…

6- روز قبل با استادانتان تماس بگیرید و یک بار دیگر روز و ساعت را چک کنید.

7- برای کارهایی که باید تا آن روز انجام دهید فهرستی تهیه کنید و پس از انجام دادن هر کدام کنارش علامت بزنید.

8- هماهنگی کارهای مربوط به جلسه دفاعیه را به یکی از نزدیکانتان بسپارید. لحظه ای که شما در حال خطابه خواندن هستید، ممکن است در یکی از کارهای دیگر اختلال پیش آید و خود شما نمی توانید آن را درست کنید.

9- از یکی از دوستانتان بخواهید از جلسه دفاع شما فیلم و عکس بگیرد. بعدها این روز یکی از به یاد ماندنی ترین جلسات زندگی شما خواهد شد…

دقت کنید که فیلم برداری های خود دانشگاه کافی نیست. البته اگر بخواهید می توانید به روابط عمومی دانشگاه تان نامه ای بنویسید و رونوشتی از فیلم روز دفاعیه تان بگیرید. اما این فیلم به احتمال زیاد تنها حاوی تصاویر خود شما و استادان است تنها لحظه هایی که دارید صحبت می کنید! نه تصویری از حضور/عدم حضور مخاطبان و نه عکس العمل استادان به حرف های شما یا دیگران است!!!

10- آخر جلسه بعد از اعلام نمره با استادان و دوستان تان عکس یادگاری بگیرید.

11- پذیرایی کاملی از حاضران ترتیب دهید. مرسوم است که نوشیدنی و شیرینی (متناسب با فصل) حتماً پس از دفاع سرو می شود. می توانید چند نوع نوشیدنی خریداری کنید و به حاضران حق انتخاب بدهید.

روی میز استادان از نوشیدنی ها و شیرینی ها + آب معدنی بچینید. گاهی میوه هم رنگ و لعاب خوبی به میز استادان می دهد.

می توانید با دادن انعام به آبدارچی دانشگاه، از او بخواهید برای استادان در طول جلسه، چای/نسکافه بیاورد یا در انتهای جلسه پذیرایی را او انجام دهد.

12- روی میز خودتان یک بطری آب معدنی قرار دهید تا اگر گلویتان خشک شد، بتوانید از آن بنوشید.

13- هنگام ایراد خطابه باید سرپا بایستید. وقتی تا استادان اجازه ندادند، ننشینید. یعنی ممکن است کل طول جلسه را سرپا باشید!

14- پذیرای انتقاداتی که به شما می شود باشید. حتی اگر به خودتان و کارتان خیلی اعتماد دارید، باز هم همه نظرات را بشنوید. نظرات دیگران می تواند بر غنای کار شما بیفزاید.

15- وقتی در جلسه دفاعیه نکته ای را به شما می گویند، آن را یادداشت کنید. (پس باید قلم و کاغذ داشته باشید). این موضوع هم ادب شما را می رساند و هم برای یادآوری حرف های استادان تان مجبور نمی شوید کل فیلم را بالا و پایین کنید!

16- برای این که حاضران بهتر حرف های شما و استادان را دنبال کنند، می توانید به آنها برگه ای تکثیر شده حاوی نکات کلیدی دربارۀ مطالب پایان نامه تان (معرفی، پیشینه، بخش های رساله، طرح مسأله و نتیجه گیری) را میان آنها پخش کنید. یا پاورپوینت درست کنید.

17- از همه دوستان، آشنایان، اقوام، استادان و عموم دانشجویان و علاقه مندان برای حضور در جلسه تان دعوت کنید. این روز روز خوب زندگی شما است، حضور آنها می تواند به شما دلگرمی بدهد و هم در نگاه استادان تان به شما تاثیرگذار باشد.

18- از افراد مهمی که در جلسه دفاعیه شما حاضر شده اند، در متن خطابه نام ببرید و تشکر کنید.

19- از استادان تان در ابتدای رساله مکتوب و در ابتدا یا انتهای خطابه شفاهی تشکر کنید و کمک های آنها را گوش زد کنید.

20- وقتی برای استادان از شما خواستند که برای  مشورت برای نمره بیرون بروید همه حضار را به بیرون راهنمایی کنید و خودتان آخر همه بیرون بروید. بیرون در از حضار تشکر کنید و هنگام داخل شدن جزء الین نفرات وارد شوید.

21- به پدر و مادر و نزدیکان تان گوشزد کنید که در هنگام قرائت نمره همه باید سر پا بایستند. خودتان هم حتماً بایستید.

22- می توانید رساله تان را به پدر و ممادر، همسر یا یکی از دوستان تقدیم کنید. در این صورت آن را در پاورپوینتتان بیاورید یا در خطابه ذکر کنید.

23- اگر پدر و مادر یا همسر و فرزندانتان در طول تحصیل شما را درک کرده و با شما همکاری کرده اند، از آنها تشکر کنید.

24- بعد از اعلام نمره به سمت استادان تان بروید و یک بار دیگر از آنها تشکر کنید. تشکر از استاد داور یادتان نرود.

وظیفۀ استاد داور ایراد گرفتن از کار شما است، به خاطر ایرادهایی که به شما گرفته است، نرنجید.

,

راهنمای نگارش پایان نامه کارشناسی،کارشناسی ارشد و دکترا

از جنبه نگارشی پایان نامه به دونوع تقسیم می شود:

1- مکان نوشتن مطالب در هر صفحه پایان نامه، نحوه حاشیه بندى، شماره گذارى، ارجاعات، صفحات وبخشها، معادلات، تصاویر، جداول و منحنى ها.

2- ترتیب ساختارى ارائه مطالب در جزء جزء پایان نامه. ابعاد حیاتى تر و راهگشاى دو محور فوق طى دو فصل مورد تعمق قرار خواهند گرفت.

3-محتوای فصول پایان‏نامه

4،2،1- نحوه تنظیم مطالب: اهم نکاتى که مى بایست در مورد ابعاد کاغذ پایان نامه، نحوه تنظیم و کادربندى براى انعکاس مطالب در روى کاغذ رعایت گردد عبارتنداز:

• از کاغذ مرغوب و در قطع A4 به منظور نگارش پایان نامه استفاده شود. در مواردى که نیاز به کاغذ در قطع بزرگتر است،‌ ضمن استفاده از اندازه هاى استاندارد رده A به هنگام ضمیمه نمودن کاغذ مربوطه، به اندازه A4 تا شده و حتماً‌داخل صحافى قرار داده شود.

• در تحریر متن، معادلات ریاضى، جداول و نمودارها از کامپیوتر و نرم افزارهاى فارسى موجود استفاده گردد.

• اندازه حروف به هنگام استفاده از نرم افزار کامپیوترى، Pt 12 تا 14، بافونت Lotus یا Zar بوده ودر تمام متن یکسان باشد.

• تا حد امکان از عکس و تصویر براى انعکاس مطالب استفاده نشده و از شماتیک هاى گویا بهره گرفته شود.در صورتیکه تصویرى بصورت کپى در پایان نامه ارائه شود، بدیهى است باید کاملا واضح بوده و از کیفیت خوبى برخوردار باشد.

• حواشى بالا و پایین کاغذ به ترتیب 5/2 و 5/2 سانتى متر و از راست و چپ نیز به ترتیب 3 و 2 سانتى متر باشند.صفحات بصورت 18 سطرى و یا 24 سطرى تایپ شوند.

• جملات متن حتى الامکان کوتاه و مطابق قواعد دستور زبان فارسى و بصورت مجهول نوشته شده باشد.

• از نگارش کلمات لاتین در متن پروژه، روى اشکال و جداول خوددارى شود. معادل لاتین پس از مشخص شدن به وسیله شماره اى که بالاى معادل فارسى آن کلمه تایپ مى شود، در زیرنویس پایین صفحه با شماره عدد فارسى آورده شود. در هر صفحه، شماره هاى زیرنویس بصورت دو ستونه در زیر نیم خطى درسمت چپ کاغذ، از یک آغاز و به ترتیب افزایش می‏یابند. بطوریکه در هر سطر از زیرنویس صفحه حداکثر دو کلمه انگلیسى معادل تایپ مى گردد که، کلمه اول از سمت چپ و کلمه دوم از میانه صفحه تحریر مى گردد. سایر کلمات انگلیسى نیز در سطور بعدى، به همین ترتیب درج مى شوند. اگر پیدا کردن معادل فارسى براى کلمه اى خاص مثلاً یک مقاله لاتین بسیار مشکل بود ، ‌مى توان تلفظ لاتین کلمه را با حروف فارسى نوشته و در زیر نویس اصل کلمه لاتین را نوشت. لازم به ذکر است که در صورت تمایل می‏توان به جاى استفاده از زیر نویس در پایان هر صفحه، از پى نوشت در انتهاى هر فصل استفاده نمود. بدیهى است که شماره لغات پى نوشت هرفصل نیز از یک آغاز می‏شود. پی‏نوشت انتهاى فصل به دلیل مشابهت با اصول مقاله نویسى ارجحیت کمترى دارد.

• شماره گذارى صفحات به دو نوع مجزا صورت مى پذیرد. دسته اول صفحات پایان نامه،‌ از صفحه چکیده، تا انتهاى صفحات لیست علائم و اختصارات با حروف الفبا، و به صورت متوالى همچون الف، ب، پ، ت وغیره، دسته دوم صفحات، از صفحه مقدمه تا انتهاى پایان نامه به صورت عددى شماره گذارى مى شوند. روى صفحه اول هر تقسیم اصلى از پایان نامه، مانند صفحه چکیده، صفحه اول فهرست،‌صفحه اول هر فصل و غیره شماره صفحه نوشته نمى شود ولى شماره آن به حساب می‏آید. شماره هر صفحه با 5/1 برابر فاصله بین سطرها از پایین کاغذ در وسط سطر به فارسى ساده نوشته می‏شود.

• در نگارش متن اصلى، عناوین اصلى در وسط سطر، و کلیه عناوین فرعى در ابتداى سطر با شماره بندى دو عددى نوشته شود. قبل از شروع هر عنوان اصلى دو سطر، و قبل از شروع هر عنوان فرعى یک سطر خالى منظور شود. عناوین فرعى تر در ابتداى سطر نوشته شده و مطالب بلافاصله بعد از علامت : آغاز می‏شوند. به هر یک از عناوین اصلى و فرعى تا دو لایه فرعى شماره اى تعلق مى گیرد که، نحوه شماره گذارى آن در فهرست آمده است.

• بین معادلات و نوشته ها یک سطر خالى آورده مى شود. شماره معادله در سمت راست خط ، وشماره جداول و شکلها به ترتیب در بالا وپایین بصورت XX-YY نوشته مى شود. XX شماره فصل و YY شماره معادله مى باشد. درصورتیکه سطر معادله داراى جاى کافى نباشد، از سطر بعدى استفاده مى شود.

• منحنى ها، جداول ، تصاویر و یا اشکال درون کادر بسته قرار گرفته، طرف بالاى آنها می‏بایست به طرف بالاى کاغذ قرار داده شود. هر یک از منحنى ها، جداول تصاویر و اشکال داراى شماره بوده و در متن به آنها اشاره شود.زیرنویس شکل در قسمت زیرین کادر به فاصله یک خط درج مى شود. توضیح شکل در سمت چپ بعد از شماره تایپ می‏شود. تدابیر مشابهى براى بالانویس جدول رعایت می‏شود. هر یک از منحنى ها،‌جداول، تصاویر و یا اشکال در طــى متن پایان نامه داراى شمـاره اى مستقل از یکدیگر بوده و بصورت متـوالى تا انتهاى هر فصل افزایش مى یابد. لازم به ذکر است که چنانچه تعداد منحنى ها، جداول، تصاویر و یا اشکال در قسمتى از متن بیش از حد معقول باشد جهت تداوم نوشتار مى بایست مجموعه آنها در یک پیوست قرارگیرند. در کلیه منحنى ها و نمودارها، هر یک از محورهاى مختصات معرفى شده و واحد مربوطه نیز در کنار محور مختصات درج شود. این موضوع در مورد سطرها و ستونهاى جــداول نیز صـادق مى باشد. به منظور افزایش کیفیت و دقت نمـودارها، توصیه مى شود که یکى از نرم افزارهاى متداول کامپیوترى مانند EXCELL ، HPG ، HG ، VISIO وغیره در رسم نمودارها مورداستفاده قرار گیرد.

• لازم است کلیه محاسبات منحصراً در سیستم آحاد بین المللى SI انجام شود. در موارد استثنایى که به علت محدودیت منابع موجود استفاده از سیستم هاى دیگر آحاد اجتناب‏پذیر به نظر مى رسد، ضرورى است که نتایج نهایى هر قسمت از محاسبات را علاوه بر سیستم آحاد مربوطه، پس از تبدیل واحد در سیستم SI نیز درج نمود. ضمناً‌ به این موضوع نیز حتماً‌ توجه شود که در مقابل تک تک نتایج محاسبات، واحد مربوطه باید ذکر شود.

– ترتیب ساختاری ارائه مطالب نظم و ترتیب در ارائه مطالب و یکسان سازى شیوه،‌علاوه بر افزایش میزان درک خواننده، سهولت دسترسى و دریافت آنرا میسر می‏سازد. لذا در این بخش،‌ضمن بیان مشخصات هر یک از قسمت ها، ترتیب ارائه آنها نیز ذکر شده است.

• جلد پایان نامه پایان نامه، مطابق با نمونه طرح جلد ارائه شده در پیوست این آئین نامه،‌زرکوب و با جلد سبزرنگ:دکترا ،جلد آبى تیره رنگ: ‌کارشناسى ارشد و جلد مشکى رنگ: کارشناسى مجلد گردد.عنوان پایان نامه با حروف بزرگ و سایر مطالب با حروف کوچک درج شود. در کنار شیرازه نیز صرفاً عنوان و نام تهیه کننده پایان نامه وسال اختتام آن با حروف کوچک زرکوب گردد. Ph.D.Thesis :دکترا ، M.Sc.Thesis :‌کارشناسى ارشد ، B.Sc :‌کارشناسى Ã براى پایان نامه ها ى کارشناسى ،کارشناسى ارشد و دکترا : به منظور حفظ هماهنگى با مقررات جارى مدیریت تحصیلات تکمیلى دانشگاه از ذکر نام استاد یا اساتید مشاور روى جلد پایان نامه پرهیز گردد. براى پایان نامه هاى کارشناسی:‌ ذکر نام استاد (اساتید) راهنما روى جلد پایان نامه بلامانع است. هنگام ذکر مشخصات استاد یا اساتید راهنما، صرفاً درجه علمى ایشان ، دکتر یا مهندس ذکر شده و سپس نام و نام خانوادگى مربوطه درج مى گردد. از نوشتن عناوین دیگر مانند: آقاى، جناب، استاد وغیره پرهیز گردد. در قسمت زمان ارائه ماه و سال دفاعیه پایان نامه قید شود. بعنوان مثال: اسفند 1383

• صفحه نخست از آنجا که نام و یاد خدا بهترین سرآغاز براى هر نوشته و کارى مى باشد، بسیار مناسب است که نخستین برگ از پایان نامه به درج کلام الهى «بسم الله الرحمن الرحیم» با رسم الخط زیبا اختصاص یابد که فضل الهى موجب توفیق روزافزون گردد.

• صفحه عنوان در این صفحه،‌ مطالب روى جلد پایان نامه عیناً تکرار می‏شود، با این تفاوت که ذکر نام اساتید راهنما و مشاور الزامى است. – صفحه تقدیم ( اختیارى) در یک صفحه مستقل بعد از قسمت چکیده،‌برحسب صلاحدید نگارنده به فرد، افراد یا موسسه اى تقدیم مى گردد.

• صفحه قدردانى (اختیارى) در این قسمت، در یک صفحه مجزا بعد از صفحه تقدیم نگارنده مراتب قدردانى خود را از اشخاص و یا موسساتى که در تدوین مطلب با فراهم آوردن اطلاعات، امکانات و یا تأمین بودجه همکارى نموده اند، ابراز مى نماید.

• چکیده پروژه حداکثر در حجمى معادل با 250 تا 300 کلمه تهیه شده و شامل بیان مختصر مسئله مورد بررسى، روش تحقیق و مراحل بکار گرفته شده براى کسب و جمع آورى اطلاعات، نحوه تجزیه و تحلیل و نتیجه کلى حاصله مى باشد. خواننده با مطالعه چکیده باید تشخیص دهد که پروژه موجود دربرگیرنده مطالب مورد علاقه وى مى باشد یا خیر؟ تاریخچه و سابقه موضوع در این قسمت ذکر نشده، بلکه در مقدمه پروژه توضیح داده مى شود. چکیده در یک صفحه مجزا بعد از صفحه عنوان قرار مى گیرد . در بالاى آن به فاصله دو سطر از حاشیه بالاى صفحه در میانه سطر عنوان پایان نامه نوشته مى شود. در انتهاى چکیده می‏تواند کلمات کلیدى مورد استفاده در پایان نامه به تعداد 5-4 واژه اضافه شود.

• فهرست (مطالب ، جداول و نمودارها) فهرست مطالب :صفحات فهرست بعد از صفحه قدردانى قرار مى گیرند. کلمه ” فهرست” در وسط و بالاى کلیه صفحات مربوطه تایپ گردد. عناوین اصلى و فرعى در سمت راست و شماره صفحه در حاشیه چپ نوشته شود. شماره عنوان اصلى با خط تیره از عنوان مربوطه جدا مى شود. شماره عناوین فرعى حداکثر بصورت ZZ-YY-XX نوشته مى شود که XX شماره عنوان اصلى و YY یکى از عناوین فرعى XX و ZZ نیز یکى از بخش هاى زیرین YY مى باشد. که البته در فهرست نویسى فقط تا عنوان فرعى دوم (اصلی- فرعی- زیرین) شماره گذارى شده و نوشته مى شود. عناوین اصلى از منتهاى الیه سمت راست هر سطر ، عناوین فرعى به اندازه چهار حرف داخلتر از عنوان اصلى و عناوین فرعى تر به اندازه هشت حرف داخلتر از عنوان اصلى نوشته مى شوند. فهرست تصاویر ونمودارها: راهنماى تصاویر واشکال نیز با درج شماره شکل و شرح آن و صفحه آن جداگانه درج می‏گردد. فهرست جداول :راهنماى جداول پایان نامه نیز بصورتى که شرح داده شد وبصورت جداگانه بعد از فهرست تصاویر آورده می‏شود. ترتیبى که در اینجا به جهت ارائه مطالب بیان گردید به گونه ایست که، همواره در فهرست نویسى «تقدیم» حرف «الف» و «مقدمه» شماره«1» را به خود اختصاص مى دهد.

• لیست علائم و اختصارات این قسمت که قبل از فهرست قرار مى گیرد، لیستى است از کلیه علائم و اختصاراتى که در متن بکار رفته است.باید سعى شود که در متن از علائم استاندارد استفاده شود. نحوه نگارش لیست علائم بدین ترتیب است که در چپ علامت و در سمت راست مفهوم آن درج مى گردد. ترتیب نگارش علائم مطابق با نوع علامت بکار رفته، متفاوت مى باشد . معمولاً‌ نخست حروف انگلیسى سپس حرف یونانى نوشته مى شوند . لازم به ذکر است که در کل متن پایان نامه براى نمایش هر پارامتر فیزیکى فقط باید از یک نماد استفاده کرد. به عنوان مثال براى نمایش دما فقط از یک حرف مانند T استفاده شود.

• مقدمه مى بایست شامل موارد ذیل باشد:

1- بیان واضح و کامل مسئله موردبررسى یا هدف مطالعه.

2- بیان دلایل اهمیت موضوع و ارزشیابى آن.

3- بیان مختصر تاریخچه کارها و تحقیقات قبلى انجام شده روى موضوع و وضعیت فعلى آن.

4- معرفى و مرور اجزاء‌و بخش هاى پایان نامه. این مطالب به این سؤال که چرا این بررسى یا پایان نامه صورت مى پذیرد پاسخ داده، و نشان می‏دهد که گامى در جهت تکمیل و با رفع نقص فعالیت گذشتگان مى باشد.

5- توضیحات مختصرى در مورد نحوه تجزیه و تحلیل مسأله و روشها، نحوه انجام تحقیق ونتایج بدست آمده از آن به نظر مى رسد که ضرورتى نداشته باشد. ü متن اصلى این بخش از پایان نامه،‌اصل و اساس آن مى باشد. در واقع این بخش است که به دانش‏پژوهان کمک اصلى مطالعاتى را مى نماید. بنابراین مطالب آن باید به صورت واضح،‌منظم و قابل فهم ارائه گردد. بایستى سعى گردد تنها قسمت هایى که مستقیماً با موضوع موردبحث مربوط است آورده شوند. مابقى مطالب به صورت پیوست اضافه گردد. براى مثال اگر آشنایى با بعضى قضایا براى درک مطلب لازم است، ولى اثبات آنها منظور اصلى گزارش نیست به صورت پیوست اضافه شود. برنامه کامپیوترى، طرز استفاده و نمودار آن، نیز در پیوست آورده شود. مگر در مواردى که صورت پروژه عمدتاً‌ در ارتباط با یک برنامه کامپیوترى تعریف شده باشد. بطور کلى اهمیت پایان نامه صرفا به نوآورى نگارنده بستگى دارد.لذا از مطالب تکرارى ،کلاسیک و متعلق به دیگران فقط بصورت اختصار کمک گرفته شود. متن اصلى پایان نامه به طور منطقى به پنج فصل حداکثر 200 صفحه A4 تقسیم مى شود، فصل بندى پایان نامه بنا به نظر دانشجو و تایید استاد راهنما انجام می‏شود.هر فصل می‏تواند به چند بخش تقسیم شود. مطالب هر فصل را آنرا مى توان با بیان آن قسمت از تحقیق که فصل بدان اختصاص یافته است ، توضیح مطلب و روش هایى که در رابطه با این قسمت مورداستفاده قرار گرفته است و بر شمردن نکاتى که باید کشف و دانسته شود، آغاز نمود. در فصل سوم به طور کامل به محتویات هر یک از فصول پایان نامه خواهیم پرداخت. – بحث، نتیجه گیرى، پیشنهادات نتیجه گیرى با توجه به مطالب عنوان شده به ویژه در مقدمه به نگارش درآید.مقایسه نتیجه هاى بدست آمده با هدفهاى از قبل تعیین شده در مقدمه ،دستیابى هاى نوین در این فصل ذکر شده و مورد تجزیه و تحلیل قرار می‏گیرند.

• مراجع پس از اتمام بخش آخر، باید مراجع درج گردد.بطور کلى چندین شیوه مأخذنویسى مطرح است که، در اینجا به شرح یکى از معروفترین آنها پرداخته می‏شود. بطور کلى چنانچه براى مطلبى از منبعى استفاده شود، ذکر آن مرجع در لیست مراجع پایان نامه الزامی‏می‏باشد. در اینگونه موارد مطلبى که مستقیماً از آن منبع نقل شود، بین دو گیومه نوشته می‏شود و بلافاصله بعد از آن علامت [ ] درج می‏گردد. در داخل آن شماره منبع مذکور به ترتیب عددى از اول پایان نامه قرار می‏گیرد.مثلا پانزدهمین شماره منابع استفاده شده بعد از ذکر مطلب مربوطه در داخل گیومه اینگونه آورده می‏شود: ] 15 [ در قسمت مراجع شماره مرجع در براکت [ ] نوشته مى شود و بعد از آن نام خانوادگى نویسنده سپس حرف اول نام که به وسیله علامت ” ، ” از یکدیگر جدا مى گردند آورده مى شود. در مراجع فارسى نام نویسنده بطور کامل ذکر می‏شود. اگر موضوع داراى چند نویسنده باشد. نام هاى ایشان با علامت ” ، ” از هم جدا مى گردد. بعد از نام نویسنده، عنوان کتاب یا مقاله آورده مى شود. و در ادامه چنانچه کتاب یا مقاله مترجم داشته باشد ، نام و نام خانوادگى مترجم ذکر می‏شود.اگر مطلب مورد نظر از کتاب اخذ شده باشد، نام موسسه انتشاراتى، سال انتشار ، شماره فصل و صفحه یا صفحات مورد رجوع ذکر مى شود. چنانچه مطلب نگاشته شده از مجله باشد جلد ( Vol ) ، شماره ( no )، سال انتشار ، شماره فصل و شماره صفحه خواهد آمد. براى نمونه به مثال‏هاى زیر توجه کنید. [1] طاهرى ، جمیل و پاکزاد ، حسین ، موج و پدیده هاى ارتعاشى، انتشارات دانشگاه علم وصنعت ایران،1360 ، ص 217-125. [2] – Timoshenko , S . P. , And Gere , J.M. Theory of elastic stability, McGraw –Hill , 1985 , pp. 105 – 115. [3] – Sanders , J.L. , Nonlinear Theories for thin shells , Q. appl. Mech. , Vol 10, No.1 , 1963 , pp. 21-36. ] 3 [ – Griffin , D.S. , Design filmits for buching of elevated temperature components . Proceedings ASME-PVP conference , Hawaii , July , 1989 ,pp. 25-27 . در ترتیب مراجع، ابتدا موارد فارسى، سپس خارجى ها و در نهایت موارد اینترنتى مطرح می‏شوند. در تخصیص شماره مرجع به مطالب، باید توجه نمود که چنانچه به یک مرجع چند بار ارجاع داده شود، همان اولین شماره تکرار مى گردد و نیز چنانچه به یک کتاب که قبلاً تحت صفحات خاص، ارجاع شده، مجدداً مراجعه گردد. اگر همان صفحات قبلى مدنظر باشد از همان شماره قبل و در غیر این صـورت یک شماره جــدید تعلق مى گیرد. در ترتیب مراجع، ابتدا مراجع فارسى، سپس صنایع خارجى و در نهایت موارد اینترنتى مطرح می‏شوند.
• پیوست ها در انتهاى پایان نامه، پیوست ها قرار مى گیرند. همانگونه در متن اصلى ذکر گردید. پیوست بگونه اى انتخاب مى شود که ضمن نیاز به وجود آنها، قرار دادن آنها در متن اصلى باعث از بین رفتن انسجام و پیوستگى مطلب مى گردد. هر پیوست به یک موضوع اختصاص مى یابد. به منظور مرتب نمودن پیوستها، ترتیب زیر پیشنهاد مى گردد:

پیوست 1- منحنى هاى حاصل و یا تهیه شده از استاندارد در صورتى که تعداد آنها زیاد باشد.

پیوست2- جداول حاصل و یا تهیه شده از استاندارد در صورتى که تعداد آنها زیاد باشد.

پیوست 3- اثبات قضایا

پیوست 4- دستورالعمل استفاده از برنامه کامپیوترى تهیه شده

پیوست 5- لیست برنامه کامپیوترى

پیوست 6- نقشه هاى تهیه شده لازم به ذکراست پیوستهاى نرم افزارى داخل جلد در پاکت ویژه اى چسبانده می‏شوند. در صفحه اول هر پیوست، در بالا و وسط کادر کلمه پیوست و شماره ترتیب آن درج شده و سپس با یک خط فاصله در وسط کادر عنوان مربوط به آن پیوست آورده مى شود.

– چکیده انگلیسی: این بخش حداکثر در یک صفحه ارائه شده و می‏تواند ترجمه چکیده فارسى باشد.

– فرم داخل جلد به انگلیسی: این فرم دقیقا ترجمه جلد فارسى در ابتداى پایان نامه می‏باشد.

4،2،3- محتواى فصول پایان نامه

فصل اول

• کلیات تحقیق

• مقدمه

• هدف

• ضرورت تحقیق

• بیان مسئله

• سوالات تحقیق

• مراحل تحقیق

• عنوان روش تحقیق

• روش جمع آورى اطلاعات

• ابزار جمع آورى اطلاعات

• روش تجزیه و تحلیل

• محدودیت هاى احتمالى تحقیق

• تعاریف واژه هاى اصلى تحقیق

فصل دوم

• مرور ادبیات تحقیق اهم مباحث نظرى پیرامون موضوع تحقیق که در یک تا چند بخش جداگانه به نقل قول از منابع معتبر (به همراه آدرس دهى منابع مورد استفاده در متن و درج مشخصات منابع مورد استفاده به ترتیب استفاده در انتهاى فصل درج مى گردد) توسط محقق گردآورى، دسته بندى، تنظیم و نگارش مى یابد.

فصل سوم

• روش تحقیق

• عنوان روش تحقیق

• معرفى روش نمونه بردارى یا بررسى جامعه موردنظر یا روش مطالعه موردى

• (Case Study) چگونگى تعیین اندازه نمونه مورد مطالعه با استفاده از فرمولهاى آمارى و…

• معرفى روشها و ابزار گردآورى اطلاعات کمى یا کیفى

• معرفى الگوها یا مدل مورد استفاده براى تحلیل مسئله

• معرفى جزئیات روشهاى تجزیه و تحلیل اطلاعات

• روش سنجش اعتبار و پایائى تحقیق کمى و یا صحت و تعمیم پذیرى تحقیق کیفى

فصل چهارم

• جزئیات مراحل پیاده سازى روش تحقیق براى حل مسئله و پاسخگویى به سوالات تحقیق

فصل پنجم

• جمع بندى و نتیجه گیرى و موضوعات پیشنهادى براى تحقیقات آتى

• فهرست منابع و مأخذ

• چکیده لاتین پیوست ها

• پرسشنامه

• جزئیات محاسبات تجزیه و تحلیل اطلاعات ü

• جداول و نمودارهاى اضافى

,

بیان مسئله در پروپوزال

بیان مسئله چیست؟چگونه می توانیم یک بیان مسئله برای پروپوزال بنویسیم؟

یکی از سخت ترین قسمت های  پروپوزال نوشتن بیان مسئله است. پزوهشگر در بیان مسئله هدف را بیان می کند و مشخص می کند که به دنبال چیز است یا چه چیزی را می جوید. بیان مسئله مهمترین بخش از بخش های یک پروپوزال است.

بیان مسئله باید کوتاه و مختصر و کامل باشد ، با عنوان تطبیق داشته باشد ، از ارائه جدول و نمودار خودداری شود ، بیان احساسات ، مطالب بدیهی، کلی­ گویی و تکرار مطلب و همچنین مقدمه چینی برای بیان مسئله لازم نیست و مطالب همراه با منابع ذکر شود.

همچنین پژوهشگر از طریق دقت بیشتر و شناسایی کامل مسئله توفیق حاصل می کند تا:

• داده هایی را که به طور کامل با مسئله ارتباط دارند، گردآوری نموده و از پی جویی اطلاعات نا مربوط پرهیز کند.

• در تعیین هدفهای تحقیق دقت بیشتری معمول دارد.

از طریق متمرکز شدن کوشش های مطالعه برمسئله اصلی از هدر دادن وقت جلوگیری می شود. به هر حال بیان مسئله و توضیح آن، با هدف روشن سازی دقیق مشکل اصلی تحقیق و جلوگیری از تداخل مسایل دیگر در آن انجام می پذیرد. در بیان مسئله تحقیق باید بتوانید توضیح دهید حل این مسئله تحقیق چه اهمیت دارد و یا به عبارت دیگر باید دلایلی را بیاورید که نشان دهد حل مسئله تحقیق ضروری است و انجام این تحقیق ارزش لازم را دارد. در این رابطه بهتر است ذیفعان مسئله را شناسایی کنید و توضیح دهید که چونه حل این مسئله به این افراد یا یا بخشها کمک خواهد کرد.

در یک بیان سریع و روشن می توانیم بگوییم که مسئله هنگامی برور می کند که افراد درکشان از موقعیتی به نحوی است که تصور می کنند راه بهتری برای  آن موقعیت وجود دارد. به عبارتی مسئله به نحوه ادراک فرد از واقعیت (Reality) ساخته می شود. در متون روش تحقیق اصطلاح Problematising بکار می رود که تاکیدی است بر نقش ناظر. بنابراین افراد مختلف می توانند مسائل متعددی را شناسایی و بیان کنند. این افراد ممکن است در آن موقعیت ذینفع باشند و یا اینکه ذینفع نباشند. فرض کنید در یک سازمان مدیری تصور می کند  کارکنان انگیزه کافی ندارند در نتیجه از نگاه مدیر مسئله ای بروز می کند مبنی بر اینکه انگیزه کارکنان مطلوب نیست و باید تغییر کند . در این مرحله محقق مسئله را تفسیر می کند و باید بتواند این مسائله را بصورت پرسشهای تحقیق فرموله کند. این فرموله کردن به دوصورت پرشش باز یا بسته (Open Question or Close Question) انجام می شود. اگر مسئله را بصورت پرسشهای باز مطرح کند مثلا بگوید :

چرا انگیزش کارکنان سازمان مطلوب نیست؟

چه عاملی در انگیزش کارکنان تاثیر دارد؟

در این صورت روش تحقیق باید روش تحقیق کیفی باشد .

اما اگر مسئله تحقیق را بصورت پرسشهای بسته فرموله کند مسئلا چنین بیان کند:

آیا حقوق و دستمزد در انگیزش کارکنان تاثیر دارد؟

آیا سبک رهبری مدیر در انگیزش کارکنان تاثیر دارد؟

در این صورت روش تحقیق بصورت روش تحقیق کمی خواهد بود.

بنابراین ملاحظه می کنید که  بیان مسئله تحقیق  و پرسشهای تحقیق به نحو برخورد محقق و ذینفعان با موضوع یا واقعیت بستگی دارد که در نتیجه آن روش تحقیق شناسایی می شود. در اینجا لازم است به دوستان محقق تاکید کنم که 1: انتخاب روش تحقیق دلبخواهی نیست بلکه انتخاب روش تحقیق بستگی دارد به نوع پرسش های تحقیق 2- با توجه به اینکه روش تحقیق کیفی به مهارت و دانش بالاتری نیاز دارد به محققان تازه کار توصیه می کنم سوالات تحقیق را بصورت سوال بسته تنظیم کنند و روشهای تحقیق کمی را تجربه کنند. در این صورت راهبری تحقیق برای آنها آسانتر بوده چرا که در این روش شما از تئوری های موجود و تحقیقات پیشین مفاهیم و ابزارهای گرد آوری اطلاعات را شناسایی می کنید و می توانید جوابهای قابل دفاع را بدست  اورید و نیز به سهولت می توانید مقاله تحقیق را بنگارید.  اما راهبری روش تحقیق کیفی دشوار است، نیاز به مفهوم سازی بدیع و تدوین تئوری های جدید دارید که این کار به دانش بالا و مهارت زیاد در تحقیق دارد که برای محققان نوپا بسیار دشوار است و معمولا نتیجه کار این دانشجویان قابل دفاع نیست و نمی توانند مقاله مناسبی هم از آن تدوین کنند.

برای بيان مساله تحقيق بايد به نكات زير توجه نمود و سعی کرد تا به شيوه ای مناسب  موارد زير در متن آورده شود:

اطلاعات زمينه اي در مورد موضوع مورد مطالعه

توصيف دقيق مسأله

نحوه بروز يا وقوع

وسعت و شدت مساله و عوارض ناشی از آن در جامعه

عوامل دخيل در بروز مسأله

نحوه برخورد فعلي با مساله

آنچه درمورد راه حل مساله می انديشيد

فوايد پژوهش و نتايجي  که از حل مشكل انتظار مي رود

 

دانلود نمونه پروپوزال

,

مقاله چطور یک پروپوزال بنویسیم؟

در این مقاله یاد میگیریم که چگونه يك پروپوزال بنويسيم؟

اولين قدم براي نوشتن يك پروپوزال انتخاب موضوع است و موضوع بايد داراي معيارهايي باشد كه خلاصه آنها به شرح زير است.

معيارهاي انتخاب يك موضوع تحقيقاتي چيست؟

-1 موضوع بايد مناسبت داشته باشد:  يعني موضوع جزء موضوعات اولويت دار باشد.

-2اجتناب از دوباره‌كاري در موضوع طرح: براي اينكه بدانيم موضوع مورد تحقيق ما تكراري است يا نه و آيا ارزش تحقيق دارد يا نه، بايد متون مرتبط بررسي شود. با توجه به امكانات موجود و در دسترس، این امر كار دشواری نیست. محقق مي‌تواند با مراجعه به مقالات داخلي و خارجي، خلاصه كنگره‌ها تماس با ساير محققيني كه درخصوص موضوع پژوهش يا موضوعات مشابه كار كرده‌اند، نظري اجمالي به كارهاي ساير محققين داشته باشد. البته ذكر اين نكته لازم است كه زماني يك موضوع تكراري است كه تمامی ابعاد تحقیق و موضوع مانند هم باشند. ولي اگر از نظر زماني يا مكاني با هم متفاوت باشند، موضوع ديگر تكراري نیست.

-3موضوع قابليت اجراء را داشته باشد: يعني آيا تمامی امكانات و شرايط لازم برای انجام تحقيق درخصوص موضوع مذبور در آن مكان فراهم است يا نه؟ و يك موضوع حتي اگر تمامی ويژگي‌هاي لازم را داشته باشد، اما قابل انجام نباشد، موضوع خوبي نخواهد بود.

-4كاربردي و مناسب با زمان و مقرون به صرفه باشد: عملاً مطالعاتي در اولويت پژوهشي قرار دارند كه با حداقل هزينه جنبه كاربردي داشته و نتيجه آن براي برنامه‌ريزان و مديران جامعه در زمان حال يا آيندة نزديك مفيد واقع شود.

-5نداشتن موانع اخلاقي: در مطالعاتي كه در آن جامعة مورد مطالعه انسان بوده و مداخله‌اي بر سوژه‌هاي انساني صورت مي‌گيرد، رضايت‌مندي و حفظ حرمت انساني و محرمانه نگاه داشتن اطلاعات بسيار ضروري است.

-6مقبوليت سياسي و فرهنگي: موضوع مورد مطالعه بايد مورد پذيرش فرهنگ و عرف جامعه باشد.

نكات مهم در نوشتن عنوان موضوع

عنوان موضوع از همة قسمتهاي كار بيشتر خواننده دارد. پس در انتخاب عنوان بايد دقت كرد و به نكات زير توجه نمود.

-1 عنوان نبايد خيلي كوتاه و يا خيلي طويل باشد.

-2 دربرگيرندة تمام محتويات كار تحقيقاتي باشد.

-3از به كار بردن مخففها، اصطلاحات و كلمات غير مصطلح و كلمات انگليسي كه معادل فارسي دارند، اجتناب شود.

-4به صورت خبري نوشته شود و از عناوين اختصاري استفاده نشود.

-5 سال و مكان انجام تحقيق حتماً ذكر شود.

بيان مسئله يا مشكل (ضروري اجراي پژوهش)

بيان مسئله بايد مختصر و دقيق (حداكثر 1 صفحه) و با ذكر منابع نوشته شود و در نگارش آن به نكات زير توجه كرد.

-1 مسئله و مشكل چيست؟ با جملاتي كوتاه و شيوا ماهيت، شدت، وسعت و عوامل موثر بر مسئله را ذكر كنيد.
-2 به پيامدهاي مسئله و خطرات ناشي از آن اشاره كنيد؟

-3 چرا انجام پژوهش مورد نظر لازم است و با توضيح و ارائه راه حل، اهميت موضوع طرح و ضرورت آن را توجيه نمایيد.

نكته:  بلافاصله پس از بيان مسئله بايد تمامی مخففها و اصطلاحات و منابع مورد استفاده در پاورقی توضيح داده و نوشته شوند…….

 

دانلود مقاله به طور کامل با فرمت ورد

proposal1(1)

,

راهنمای نگارش پروپوزال پژوهش درآموزش(2)

مثال : بررسي شاغل بودن دانشجويان كارشناسي ارشد رشتة علوم آزمايشگاهي در دانشگاهx

اين موضوع از لحاظ محتوائي ارزش تحقيق ندارد چرا كه مشخص نيست محقق در نتيجة انجام آن به چه مسئله اي مي خواهد پاسخ دهد و به چه هدفي برسد .
-3 توجه به كلمات رابطه، تاثي ، ر بررسي يا شناسايي و مواردي از اين قبيل در عنوان تحقيق حائز اهميت است. چرا كه در بعضي موارد نوع تدوين موضوع تحقيق در تعيين نوع روش تحقيق و نيز جامعة آماري مؤثر است.

مثال 1- بررسي عوامل مؤثر بر رضايتمندي اساتيد در دانشگاه علوم پزشكي تبريز.
مثال 2- شناسائي عوامل مؤثر بررضايتمندي اساتيد در دانشگاه علوم پزشكي تبريز.

درمثال شماره 1- وقتي از كلمة بررسي استفاده گرديده منظور تأثير عواملي است كه در نظريه هاي علمي وجود دارد ومحقق مي خواهد به اين مسأله بپردازد كه كدام يك از عوامل در افزايش رضايتمندي اساتيد تأثير گذاربوده. لذا عوامل مشخص است و محقق فقط مي خواهد به بررسي تأثير گذاري آنها بپردازد. اما در مثال شمارة 2- وقتي از كلمة شناسايي استفاده گرديده محقق بايد به دنبال شناسائي
اين عوامل در تحقيق حاضر باشد كه ممكن است جديد بوده در نظريه هاي علمي نباشد وخاص جامعة مورد مطالعه باشد. همچنين وقتي در عنوان از كلمة رابطه استفاده مي شود به راحتي مي توان دريافت كه نوع روش تحقيق حاضر بايد همبستگي باشد و يا اگر از كلمات موثر يا تأثير استفاده مي گردد، بايد از روشهائي استفاده نمود كه به بررسي علَت و معلولي متغيرها مي پردازد مثل روشهاي تحقيق آزمايشي ويا علي – مقايسه اي.

مثال: بررسي تأثير استفاده از وسايل كمك آموزشي.

مدير اجرايي طرح (مجري) : به فردي اطلاق
ميگرددكه جزو همكاران طرح بوده و با توافق جمعي طرح
دهندگان و طبق ضوابط اجراي طرحهاي تحقيقاتي

دانشگاه در مورد موضوع طرح (كه تحت عنوان طرح تحقيقاتي مشخص ميگردد) گروه تحقيق را هماهنگ ساخته و مسوليت اجراي طرح از نظر مالي ، حقوقي و اداري بعهده ايشان است . براي به اجرا درآوردن طرح لازم است مدير اجرايي از طرف طرح دهندگان بصورت كتبي به معاونت پژوهشي دانشكده يا دانشگاه معرفي گردد . مدير اجرايي طرح ازبين مجموعه همكاران طرح انتخاب شده و بواسطه اين انتخاب از سوي معاونت پژوهشي دانشگاه براي وي مزيت و امتياز علمي يا رتبه خاصي در نظر گرفته نخواهد شد و مديراجرايي طرح صرفا مسئول اجرايي و طرف مذاكره و عامل هماهنگ كننده محققين طرح با معاونت پژوهشي شناخته ميشود .

محيط پژوهش 

محيط پژوهش كه قلمرو مكاني نيز ناميده مي شود عبارت است از مكاني كه نمونه هاي آماري مورد مطالعه از آنجا گرفته مي شود . مدت اجرا : مدت اجراي طرح را مجري طرح با توجه
به ليست فعاليتهايي كه براي رسيدن به هدف نهايي تعيين كرده مشخص مي نمايد تاريخ شروع اجراي طرح تحقيقاتي از زمان تصويب نهايي با امضاء قرارداد آغاز مي گردد

خلاصه ضرورت اجرا و اهداف كاربردي طرح
در اين قسمت ضرورت اجراي طرح و هدف نهايي بطور خلاصه و بگونه اي كه يك نمود كلي از طرح تحقيقاتي را به خواننده نشان دهد ، در چند سطر ارائه مي گردد .

خلاصه روش اجراي طرح
در اين قسمت روش اجراي طرح با اشاره به نوع تحقيق، جامعه مورد تحقيق، حجم نمونه، محيط تحقيق، روش نمونه گيري، روش گردآوري داده ها ، روش ، چگونگي تجزيه و تحليل داده ها و روشهاي آماري بكار رفته نوشته مي شود .

نظر شما در مورد این مطلب چیه؟ اگر مایل هستید که ادامه رو هم بنویسم لطفا نظر بدید….

ادامه…

 

دانلود 2 نمونه جزوه راهنمای پروپوزال نویسی(آپدیت شده 9 آبان 92)

 

راهنمای پروپوزال 1

 

راهنمای پروپوزال 2

,

راهنمای نگارش پروپوزال پژوهش درآموزش(1)

مقدمه 

طرح تحقيق، نقشه و ساختار پژوهش براي دستيابي به پاسخ پرسشهاي پژوهش است.اين نقشه كه يك طرحواره و يا برنامة كلي پژوهش است چكيدة آنچه را كه پژوهشگر از تدوين عنوان ، بيان مسئله و ضرورت تحقيق ، نوشتن فرضيه ها و كاربردهايعملياتي آنها تا تحليل نهايي داده ها بايد انجام دهد در بر مي گيرد . تشريح ساختار پژوهش يكي از مهمترين و در عين حال مشكلترين بحثهاي انجام يك تحقيق علمي است. مهم است، چون براي محقق حكم سرمشق را دارد ، يعني هر آنچه را محقق در طرح تحقيق تدوين و تنظيم نموده است در مرحلة اجرا بايستي دقيقاً اعمال و پياده سازد . بنابراين بديهي است اگر محقق پروپوزال خود را اشتباه طرح كرده باشد در بخش اجراي تحقيق نيز هر چند هم صحيح عمل نموده باشد نهايتاً تحقيق او اشتباه خواهد بود ، چرا كه طرحي غلط را به درستي اجراء نموده است كه بالطبع نتيجه اي غلط خواهد داشت .بديهي است اگر محقق طرح تحقيق را درست و صحيح تدوين نمايد . بدين معنا نخواهد بود كه در بخش اجرا هم حتماً درست عمل نموده بلكه مي توان گفت گام اول را صحيح برداشته است.
مشكل است چونكه محقق بايستي تمامي چارچوب تحقيق خود را از ابتدا تا انتها قبل از انجام تحقيق يكجا به عنوان ((طرح تحقيق)) ارائه نمايد . يعني محقق بايد تمامي مراحل اجرائي طرح خود را دقيقاً قبل از انجام آن جدا نمايد و بر آن اساس طرح تحقيق خود را تنظيم و تدوين نمايد.به همين دليل است كه گفته مي شود قبل از اقدام به هر عملي بايد خوب فكر كرد و تمامي جوانب را بررسي نمود و سپس اقدام نمود . در واقع به جهت نقش اساسي و محوري كه طرح تحقيق در انجام هر پژوهش علمي دارد، خواه پايان نامه هاي دانشگاهي باشد و خواه هر نوع طرح پژوهشي علمي ، بايستي توسط كميته هاي علمي و پژوهشي مورد ارزيابي و قضاوت و راهنمايي قرار گيرد.لازم به يادآوري است كه اعضاي اين كميته ها ضمن دارا بودن تخصص علمي بايستي آشنايي كافي نسبت به مبحث روش علمي تحقيق داشته باشند.

روشهاي تهيه طرح تحقيق در علوم مختلف كمابيش متفاوت ميباشد . پژوهش در علوم پزشكي نيز با توجه به تعدد مباحث مورد آموزش و تفاوتهائي كه در زمينة آموزش با ساير رشته هاي دانشگاهي دارد . نيازمند روشهاي خاصي در زمينة ارائة متدولوژي و طراحي مطالعات مي باشد. از اين رو سعي شده كتابجة راهنمائي به منظور تسهيل در امر نگارش طرح تحقيق با تكيه بر فرم پروپوزال ارائه شده توسط معاونت پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي فراهم آيد.

عنوان طرح
انتخاب موضوع تحقيق اولين مرحلة در تدوين و اجراي يك طرح پژوهشي است. ركن اصلي هر تحقيق را اين مرحله تشكيل مي دهد، زيرا محقق بر پاية آن كلي ة فعاليتهاي تحقيقاتي خود را شكل مي دهد. عنوان هر تحقيق برگرفته از دركي است كه محقق از مسئله يا مشكل داشته است كه نهايتاً بايستي آن را به صورت يك عبارت تدوين نمايد كه به آن عنوان يا موضوع تحقيق گفته مي شود.

تعيين موضوع در كار تحقيق اهميت ويژه دار. د بطور كلي موضوع تحقيق بايد:
-1 بديع و داراي جهاتي از ابتكار و خلَاقيت باشد.
-2 پاسخي اساسي به نيازها وكنجكاويهاي علمي فراهم آورد.
-3 قابل بررسي علمي باشد.
-4 از بديهيات دور بماند، تحقيقي كه در آن سؤالها و يا سؤال اساسي امر يا اموري بديهي
باشد ، مقبول نيست.

علاوه بر موارد فوق درتدوين موضوع يا عنوان تحقيق به نكات زير بايستي توجه نمود:
-1 عنوان هر طرح پژوهشي بايد مرتبط با تخصص مجري و همكاران وي باشد.

-2 بايد داراي محدودة تعيين شده باشد يعني درصورتي كه زمان و مكان در نتايج پژوهش تاثيرگذار باشند، بهتر است كه قلمدر موضوع فوق چهار مشكل وجود دارد:
– مشخص نيست كدام مقطع آموزشي مورد نظراست.آموزش را مي توان در مقاطع پيش دبستاني، دبستاني، راهنمايي، دبيرستان و عالي مورد مطالعه قرار داد.
– مشخص نيست كدام زمينه يا بعد از آموزش مد نظر است. آموزش را مي توان از ديدگاههاي افت تحصيلي، ترك تحصيل حجم، ابعاد و عوامل آنها، تجهيزات و لوازم كمك آموزشي وكاربرد آن، نسبت آموزندگان در رابطه با مربيان و ويژگيهاي اساسي آنها و…مورد مطالعه قرار داد.
– مشخص نيست آموزش در كدام دوره در ايران مورد توجه محقق است. زيرا آموزش در هر برهه از تاريخ ايران زمين به صورتهاي مختلفي وجود داشته است.
– مشخص نيست، منظور از جهان، كدام كشور يا كشورهاست. بنابراين هر تحقيقي نيازمند آن است كه موضوع دقيق، مشخص و تا حد امكان محدود داشته باشد.رو مكاني يا زماني طرح در عنوان آورده شود.

مثال: بررسي و تحليل آموزش در ايران وجهان

نكته در صورتيكه قلمرو مكاني و زماني در عنوان نيامده باشد ، الزاماً بايد در قسمت بيان مسئله، اهداف تحقيق يا جامعه آماري مشخص گردد .

نكته ديگر در خصوص موضوع تحقيق اينكه از نظر محتوايي ارزش انجام تحقيق و نيز امكان اندازه گيري متغيرها وجود داشته باشد.

ادامه مطلب…

نحوه دفاع پایان نامه

 

  •   دفاع شفاهی به صورتهای مختلف در کشورهای مختلف انجام می گیرد.
  •   شاید مهمترین قسمت دفاع، خواندن پایان نامهء آماده است.
  • ممکن است دفاع، هفته ها یا ماهها بعد از تسلیم پایان نامه صورت بگیرد.
  •   یکی از اهداف ممتحنین متعاقد کردن خودشان است که خود شما کاری که ادعای انجام دادن آنرا میکنید انجام داده اید و آنرا فهمیده اید.
  •   مهم است که با دقت به سوالها گوش کنید و چیزی را که از شما خواسته شده پاسخ دهید. اگر سوال را به درستی متوجه نشدید، از آنها بخواهید سوالشان راتکرار کنند.
  •   اگر ارائهء شما در حدود 40 یا 50 دقیقه است، دقت کنید که زیادی وارد جزئیات نشوید.
  •   در پایان توجه داشته باشید که یک ممتحن، بدقت پایان نامهء شما را خوانده و در دفاع حضور داشته تا به اندازه  کافی در مورد شما بداند و شما را برای تقاضای کار به مرجعی معرفی کند.
  •   کتابهای زیادی قابل دسترس هستند که توصیه هایی را برای تمام مراحل تحقیق و نوشتن یک پایان نامه ارائه میدهند. از نظر بریتانیایی ها، نویسنده هایی چون Estelle M.Phillips و D. S. Pugh و از نظر آمریکاییها نویسنده هایی چون David Sternberg و Kjell Erik Rudestam    و    Rae R.Newton سفارش میشوند.

 

نحوه ارائه پایان نامه چگونه است؟

 

هر موسسه ای، قوانین خاص خود را برای ارئهء پایان نامه دارد؛ صفحه، فونت، اندازهء حاشیه، فاصلهء خطوط و طرح روی جلد همه از قوانین خاصی پیروی میکنند که عدم مطابقت پایان نامه با آنها، ممکن است موجب رد ارائهء شما شود.

 

لازم است صفحات شروع از یک شکل استاندارد پیروی کنند، مثلا شامل قسمتهای زیر باشند:

.1صفحهء عنوان، شامل اسم نویسنده، عنوان، دانشکده، نوع درجه و سال ارائه باشد.
.2توضیحی در مورد اینکه این کار در درجهء دیگری ارائه نشده است.
.3بیان حق چاپ و مالکیت معنوی اثر.
.4لیستی از یادداشتها.
.5بیان مختصری از خط مشی تحقیق نویسنده.
.6بیان یک سری تصدبق ها و هدیه ها.
.7جدول محتویات.
.8لیست شکلها.
.9لیست جدولها.
و…

 

10-  خلاصه.

خلاصه ممکن است به شکل کاربردی مجزایی لازم به تکرار باشد. همین که درجه مشخص شد، خلاصه معمولا وارد بانکهای اطلاعاتی از قبیل “چکیدهء مقاله های بین المللی” (Dissertation abstracts International) یا “آدرس دهی پایان نامه ها” ( Index of Theses)  میشود.

 

در آدرس زیر، پایان نامه هایی از دانشگاههای بریتانیا و ایرلند قابل دسترس میباشند:

 

http://www.theses.com

  •   کتابخانهء موسسهء شما ممکن است پایان نامه های موفق قبلی را داشته باشد که شما میتوانید آنها را بررسی و با فرمت مورد نظر موسسه تطبیق دهید. اما مد نظر داشته باشید که احتمال دارد قوانین تغییر کرده باشند.
  •   توصیه میشود که نوشتن پایان نامه را خیلی زود شروع کنید. قبل از اینکه دیر شود!
  •   برای شروع میتوانید در اوائل ماه های مطالعاتیتان، با پیش نویس چند فصل ابتدایی شروع کنید.
  •   همچنین باید فورا جمع آوری منابع برای کتابنامه را شروع کنید.
  •   یکی از دلایل زود شروع کردن نوشتن پیش زمینه ها اینست که در شروع کار شما بسیار مجذوب هستید.
  •   بهتر است پایان نامه را مرحله به مرحله در محیط Latex بنویسید که در هنگام جمع آوری کارتان راحتتر شود.
  •   برخلاف یک مقاله، یک پایان نامه بوسیلهء ویرایشگرخوانده و تصحیح نمیشود، پس مهم است که قبل از ارائه، چندین بار پایان نامه را بخوانید.
  •   بهتر است استاد پروژهء شما و چندتن از دانشجویان نیز پایان نامهء شما را بخوانند و نظرشان را بگویند.

 

 

دفاع پایان نامه

 

مراحل دفاع پایان نامه نوشتن پایان نامه

 

1-دانشجو، یک پایان نامهء دکتری را کاملا در محیطی کلمه به کلمه مینویسد.    ( دیوید اف.گریفیث و دسموند جی.هیگام ، لحظه های بزرگ در تاریخ Latex   1997 )

2-کالوین : من فکر میکنم حالا ما اطلاعات کافی داشته باشیم، تو چطور؟

هوبز : همهء چیزی که داریم،  “حقیقتی” ست که تو ساختی.

کالوین : کمی شلوغ پلوغ است. زمانی که به آن یک مقدمه، یک سری توضیحات و یک نتیجه گیری اضافه کنیم، چیزی شبیه پایان نامه خواهد شد.( کالوین و هوبز اثر بیل واترسون 1991 )

3-همیشه به خاطر داشته باشید که نوشتن را با قسمتهای آسانتر شروع کنید…شگفت آور است که چقدر افراد زیادی بر این باورند که یک پایان نامه باید به ترتیبی نوشته شود که بلافاصله چاپ و خوانده شود. ( استل ام.فیلیپس و دی.اس.پاگ ، چگونه دکتری بگیریم 1994 ).

4-درواقع همهء چیزهایی که در مورد نوشتن و تجدید نظر کردن یک مقاله گفته شده است، برای یک پایان نامه هم به کار میرود.  بسیاری از بحث هایی که الان مطرح میشوند، برای پروژه های زیر لیسانس نیز بکار میروند.

 

محتوی

پایان نامه در موارد زیادی به مقاله تفاوت دارد:

.1یک پایان نامه متکی به خود است. خواننده را به مرجع دیگری برای حل جزئیات یا تحلیل بیشتر، هدایت نمیکند.
.2یک پایان نامه به صورت یک کتاب، به فصلها و سپس به بخشهای مختلفی تقسیم میشود.
.3ممکن است یک پایان نامه روی بیشتر از یک عنوان متمرکز شود.
.4یک پایان نامه معمولا طولانیتر از یک مقاله است.
.5اولین خوانندگان (و شاید تنها خوانندگان) یک پایان نامه، داوران آن هستند و آن را دست کم با توجهی که داوران یک مقاله دارند خواهند خواند.
  اصولا در یک پایان نامه، باید همهء جزئیات تا حد امکان آورده شود. شرح و اثبات مفهوم موضوع و عبارتهایی مانند “ به آسانی نشان داده میشود “ و “ ما برهان را حذف میکنیم “ که ممکن است شک برانگیز باشد، مهم است.  البته ممکن است ممتحنین این قبیل پرسشها را در طول ارائه از شما بپرسند.  سعی کنید این قبیل سوالات ممتحنین را پیش بینی کنید. این به شما کمک میکند که تصمیم بگیرید از چقدر هر موضوع را بسط دهید.
در یک پایان نامه نباید مطالب غیر ضروری گنجانده شود. ولی نتایجی که معمولا ربطی به پایان نامه ندارند، میتوانند در ضمیمه شرح داده شوند. این امر میتواند برای استفاده کننده های بعدی مفید باشد.   هیچ عدد “مطلوبی” از ماکزیمم صفحات که یک پایان نامه از آن پیروی کند وجود ندارد. و در طول یک پایان نامه، تغییرات زیادی در تعداد صفحات ، با بوجود آمدن موضوعهای جدید، بوجود میآید.

  در یک فصل و دو فصل اول، مسئلهء مطرح شده باید به صورت واضح توضیح داده شود. از شما انتظار میرود که به وسیلهء فراهم کردن یک خلاصهء مهم از مطالب مربوطه، یک آگاهی منطقی از کار موجود روی موضوع را بیان کنید.

  •   اگر بیشتر از یک راه حل برای حل مساله وجود دارد، انتخاب روش باید مشخص شود.
  •    در انتهای پایان نامه، نتایج باید با دقت آورده شوند. طرح مسایل حل نشده و جهت های آینده برای تحقیقات، ایدهء خوبیست.
  •   توجه کنید که یک پایان نامه لزوما نباید ایده های جدید یا نتایج پیشرفته را اریه دهد.
  •   وقتی که مقاله مینویسید، معمولا در مورد تکنیکهای نوشتن بی تجربه هستید. بنابر این اجتناب کردن از ارتکاب غیر عمدی دزدی از تالیفات دیگران، بسیار مهم است.
  •   اگر متنی را کلمه به کلمه از منبعی دیگر مینویسید، باید آنرا داخل گیومه بگذارید و منبع آنرا ذکر کنید.
  •   ممتحنین مخصوصا در مورد احتمال اینکه شما دزدی تالیفاتی کرده اید، هوشیار خواهند بود، پس مراقب باشید چنین اشتباهی نکنید.

ارائه پایان نامه

نحوه انتخاب موضوع پایان نامه

نحوه انتخاب موضوع پایان نامه را در این مطلب به طور مختصر توضیح می دهیم.

مراحل انتخاب موضوع و اعلام آن به استاد راهنما و تصویب
الف – انتخاب موضوع
انتخاب موضوع یا عنوان پایان نامه به عهده دانشجو است. موارد طرح موضوع یا عنوان از طرف استاد، توصیه نمی شود. دانشجو می تواند با مطالعه و بررسی های اولیه و مشورت با استاد راهنما یک موضوع (ترجیحاً پژوهشی) انتخاب نماید و با در نظر گرفتن سایر شرایط اقدام به ثبت موضوع در دفتر پایان نامه های اداره آموزش نماید.
– هر دانشجو باید یک موضوع مجزا را انتخاب کند، مگر در موارد تحقیقات اپیدمیو لوژیک گسترده که با ارائه طرح تحقیقات و دلائل کافی، همراه با موافقت استاد راهنما، با تأیید شورای آموزشی/ پژوهشی دانشکده ممکن است بیش از یک نفر موضوع را مورد بررسی قرار دهند. در این صورت نیز هر دانشجو بایستی شماره پایان نامه خاص خود را در دفتر آموزش ثبت نماید. یعنی هر دانشجو بایستی یک شماره پایان نامه برای خود داشته باشد.موضوع پایان نامه توسط دانشجو و با موافقت استاد راهنما و با تأیید گروه آموزشی تعیین می شود.انجام و نگارش پایان نامه توسط دانشجو با هدایت استاد راهنما صورت می گیرد.در انتخاب موضوع  چهار قاعده یا نکته باید در نظر باشد.
1-    موضوع جوابگوی علائق دانشجو باشد.
2-    منابع مورد نیاز او قابل دسترس باشد (تهیه آنها در توانایی دانشجو باشد).
3-    منابع مورد نیاز قابل تنظیم و مطلب در توانایی مقطع تحصیلی دانشجو باشد.
4-    چارچوب روش تحقیق در توانائی دانشجو باشد.
به طور کلی «کسی که می خواهد پایان نامه ای بنویسد، باید پایان نامه ای در حد توانایی خود تهیه کند.»
نکته مهم: پایان نامه ها باید جزئی از طرح های محوری برای حل مسائل کشور و جامعه باشند.
نکته مهم: دانشجویان بایستی کوشش کنند که موضوع انتخابی آنها برای پایان نامه ها، غیر تکراری، جدید و حتی المقدور تحقیقی باشد.
نکته مهم: چنانچه در جلسات هیأت داوران هنگام بررسی و نمره دادن به پایان نامه، مشخص شود که متن پایان نامه تکراری و کپی برداری شده است آن
پایان نامه فاقد اعتبار و دانشجو به کمیت انضباطی دانشگاه معرفی خواهد شد.
انتخاب موضوع پایان نامه توسط گروهی از اعضاء دانشجویان، با نظر استاد راهنما و تأیید گروه آموزشی و تصویب شورای آموزشی و پژوهشی دانشکده در صورتی مجاز می باشد که اولاً حجم و اهمیت موضوع تحقیق با تعداد دانشجویان تناسب داشته باشد ثانیاً تقسیم بندی موضوعات تحقیق به گونه ای باشد که هر یک از دانشجویان ذینفع بتوانند انجام بخش مستقلی از پایان نامه را عهده دار شوند.

ب-  تصویب و موافقت استاد راهنما
دانشجو باید با توجه به علاقه شخصی و ارشاد استاد راهنما موضوعی را انتخاب و بعد از بررسی و پیش بینی مشکلاتی که ممکن است در مراحل اجرایی پایان نامه با آن مواجه شود، فرم «تصویب موضوع پایان نامه» (ضمیمه1 )را به کمک استاد راهنما تکمیل و پس از تأیید گروه آموزشی به آموزش دانشکده ارائه دهد. برای جلوگیری از تکراری بودن موضوع و جلوگیری از اتلاف وقت تأیید گروه آموزشی و همچنین هماهنگی با شورای آموزشی و پژوهشی دانشکده ضروری است.
نکته مهم: در مورد موضوع پایان نامه موافقت و تصویب استاد راهنما همراه با تأیید گروه آموزشی لازم است (ماده20 آئین نامه آموزشی).
پس از موافقت های کلی، فرم های تصویب موضوع پایان نامه در چهار برگ (یک برگ مخصوص اداره آموزش، یک برگ مخصوص استاد راهنما، یک برگ مخصوص بخش مربوطه و یک برگ هم مخصوص دانشجو) با دقت و خط خوانا تکمیل شود. لازم است دانشجو مشخصات کامل مربوط به استاد راهنما را پر نماید و استاد راهنما امضاء نمایند.

– به لحاظ عدم تناسب تعداد اعضاء هیأت علمی و تعداد دانشجو، انتخاب استاد مشاور اجباری نبوده و تصمیم گیری در رابطه با نیاز به استاد مشاور به عهده استاد راهنما می باشد. بنابراین پس از تصویب موضوع پایان نامه در صورت نیاز و صلاحدید استاد راهنما، استاد مشاور از بین اعضاء هیأت علمی دانشکده یا سایر دانشکده ها انتخاب می شود. در این صورت گرفتن موافقت نامه برای مسؤولیت پذیری در امر هدایت پایان نامه و همکاری فعال و مستقیم و کوشش در رفع مشکلات علمی دانشجو و شرکت در جلسات بررسی و چگونگی پیشرفت کار و هماهنگی لازم با استاد راهنما، از استاد مشاور لازم است. (در این مورد دانشجو می تواند با نظر استاد راهنما فرمی تنظیم نماید و به امضاء استاد مشاور برساند و او را در جریان کار قرار دهد)
نکته مهم: چون تغییر موضوع پایان نامه و یا استاد راهنما بعد از تصویب و موافقت استاد راهنما و ثبت در دفتر پایان نامه ها، مشکل و دارای شرایط خاصی است در بدو امر بدین مهم (به انتخاب موضوع پایان نامه و انتخاب استاد راهنما) توجه شود.
ج – ثبت موضوع (زمان ثبت نام و نحوه ثبت پایان نامه)
– دانشجویان پس از ثبت نام در ترم 9 می توانند موضوع انتخابی خود را پس از موافقت و تأیید استاد راهنما گروه آموزشی (مطابق بند ب) در دفتر پایان نامه ها اداره آموزش ثبت نمایند. هنگام ثبت موضوع باید تاریخ مشخص و امضاء معاون آموزشی در دو ورقه مخصوص ادراه آموزش درج شده باشد.

– تأخیر در ثبت موضوع، موجب افزایش زمان تحصیل می شود، زیرا بایستی از زمان ثبت موضوع در دفتر ادراه آموزش حداقل 8 ماه گذشته باشد تا دانشجو بتواند از پایان نامه خود در جلسه رسیدگی، دفاع نماید. بنابراین توصیه می شود قبل از پایان ترم 9 این کار صورت گیرد تا مشکلی از این بابت پیش نیاید. مسؤولیت تأخیر در فارغ التحصیل شدن به عهده خود دانشجو می باشد و ادراه آموزش از این بابت هیچ گونه مسؤولیتی ندارد.

– تاریخ واقعی، تاریخ ثبت موضوع در دفتر پایان نامه های اداره آموزش است و تاریخ های دیگر از جمله تاریخ موافقت و تصویب استاد راهنما و یا تاریخ تأیید گروه آموزشی ملاک عمل نیست و موردقبول نمی باشد.

دانشجوی عزیز:
فاصله زمانی بین ثبت پایان نامه تا زمان بررسی ارزشیابی آن حداقل 8 ماه می باشد  و چنانچه این فاصله رعایت نشود، در امر فارغ التحصیلی دچار مشکل خواهید شد، لذا به گونه ای برنامه ریزی نمایید تا موضوع پایان نامه شما، حداقل 8 ماه قبل از تاریخ فارغ التحصیل شدن در دفتر پایان نامه های اداره آموزش به ثبت رسیده باشد.
نکته مهم: نظر به این که قرار دادن  فتوکپی خوانا برگ تصویب و ثبت موضوع پایان نامه با تاریخ درج موضوع در دفتر اداره آموزش همراه با امضاء معاون آموزشی در قسمت انتهایی پایان نامه الزامی است، لذا در حفظ برگ ثبت موضوع کوشا باشید.
د- تغییر موضوع پایان نامه و یا تغییر استاد راهنما
همان طوری که قبلاً نیز گفته شد، تغییر موضوع پایان نامه یا استاد راهنما، بعد از ثبت موضوع در دفتر پایان نامه ها مشکل و دارای شرایط خاصی به شرح زیر است:
– تغییر عنوان پایان نامه فقط یک بار امکان پذیر است، آن هم فقط در جهت ارتقاء ارزش موضوع پایان نامه مثلاً تبدیل پایان نامه ترجمه ای به پایان نامه تحقیقی.
– ارائه دلائل کافی از طرف استاد راهنما (چه در رابطه با تغییر عنوان پایان نامه و چه در رابطه با تغییر استاد راهنما) با نامه رسمی و امضا شده توسط ایشان و موافقت معاون آموزشی/ پژوهشی دانشکده لازم می باشد.
– اگر تغییر استاد راهنما و موضوع با پیشنهاد و موافقت استاد راهنما باشد تاریخ اولیه ثبت موضوع مورد تأیید است.
– اگر تغییر استاد راهنما و موضوع نظر دانشجو باشد موافقت استاد راهنما در میان نباشد، تاریخ حال (زمان ثبت جدید) ملاک عمل قرار داده می شود. و دانشجو بایستی وضعیت جدید  (موضوع جدید یا نام استاد راهنمای جدید) را با همان شماره قبلی ولی با تاریخ جدید ثبت نماید.

 

عنوان پایان نامه می بایست مختصر ، رسا و جامع باشد .

دانشجویان باید توجه داشته باشند ، دامنه تحقیق در حدی باشد که پایان نامه حداقل 6 ماهه و حدکثر یک ساله به اتمام برسد.

عدم تکراری بودن موضوع پایان نامه

موضوع پایان نامه  باید با تخصص استادان راهنما و مشاور انتخابی مرتبط باشد .

موضوع پایان نامه باید با رشته تحصیلی دانشجو مرتبط باشد .

دانشجویان لازم است تهیه مقالـه را از شروع مراحــل پیشنهادی مــوضوع پایان نامه مد نظر قرار دهند و به تحقیقی بپردازند ( موضوعی را انتخاب نمایند ) که امکان استخراج مقاله ( و یا در صورت امکان ثبت اختراع ) را داشته باشد . لازم به ذکر است که استخراج مقاله از پایان نامه در صورت پذیرش و چاپ علاوه بر نمره ، دارای امتیاز تشویقی نیز می باشد .

دانشجویان می توانند برای پایان نامه از موضوعاتی استفاده کنند که شامل اولویت های تحقیقاتی سازمانهـــای دیگر باشــد. ( برای دریافت کمک هزینه ) جهت اطلاعات بیشتر در این خصوص به دفتر ارتباط با صنعت واحد مراجعه شود.

انواع روش تحقیق

در این مطلب به معرفی انواع روش های تحقیق می پردازیم که برای دانشجویانی که قصد نوشتن پروپوزال و پایان نامه را دارند مهم و کاربردی می باشد.

 تحقيق را به عنوان كوششي منظم جهت فراهم نمودن پاسخ‌ يا پاسخهايي به سؤالات مورد نظر تعريف كرده‌‌اند. هدف اصلي هر تحقيق حل يك مشكل يا پاسخگويي به يك سؤال و يا دست‌يابي به روابط بين متغييرهاست. اهداف فوري هر تحقيق از قبيل:
كاوش:(
Exploration ) توصيف:(Description ) پيش بيني:(Prediction ) تبيين و كنترل(Explanation ) و عمل:(Action ) محقق را كمك مي‌كند تا دريابد چه سؤالاتي را بپرسد و بدنبال چه پاسخهايي بگردد.
براي درك بهتر اهداف تحقيق هر يك ازآنها را ذيلاً بطور مختصر توضيح مي‌دهيم:

كاوش:
تحقيق اكتشافي شامل كوششي است براي تصميم‌گيري اينكه آيا پديده‌اي وجود دارد يا خير. اين نوع تحقيق سؤال كلي آيا
x وجود دارد؟ را پاسخ مي‌گويد. اين نوع تحقيق ممكن است بصورت بسيار ساده نظير اينكه آيا كداميك از دانشجويان دختر يا پسر در رديفهاي جلو كلاس مي‌نشينند؟ مطرح گردد . اگر دريابيم كه يكي از اين دو جنس جلو كلاس مي نشينند , در آنصورت يك پديده اجتماعي را كشف كرده‌ايم كه مسلماً مستلزم بررسيهاي ديگري نيز خواهد شد. اين نوع تحقيق ممكن است بصورت پيچيده‌تر مانند «جستجو براي الگوهايي در ميان انواع ويژگيهاي مختلف شخصيت جهت خودكشي» نيز مطرح گردد.

توصيف:
تحقيق توصيفي شامل آزمايش يك پديده براي بيان تعريف كاملتري از آن يا تفاوت آن با ساير پديده‌ها مي‌باشد. فرض كنيد كه نتيجه يك تحقيق اكتشافي نشان داده‌است كه دانشجويان دختر معمولاً در رديفهاي جلوي كلاس مي‌نشينند. اگر بخواهيم اين پديده را بيشتر تعريف كنيم بايد دريابيم كه معني رديف جلوي كلاس چيست. براي اين منظور شايد كلاس را با دو يا چهار قسمت تقسيم كنيم و نزديكترين قسمت را جلوي كلاس بناميم. يا شايد كلاسهاي مختلف ديگر را بازديد نموده و مشخص نمائيم كه آيا اين عمل (جلونشستن) به موضوع درسي, اندازه كلاس, مدرس و يا ساير ويژگيها ارتباطي دارد يا خير. توصيف ويژگيهاي كل جمعيت يك كشور نيز از اين نوع تحقيق است. تحقيق توصيفي مي‌تواند درباره يك موضوع يا فرد يا يك حادثه در زماني كه اطلاعات جمع‌آوري مي‌شوند, بكار رود. اين نوع تحقيق براي مقايسه نيز استفاده مي‌شود.

پيش‌بيني:
تحقيق پيش‌بيني, محقق را قادر مي‌سازد كه با شناسايي روابط و داشتن اطلاعات درباره يك عامل يا متغيير درباره عامل ديگر پيش‌بيني نمايد مانند رابطه ساعت معيني از روز و احتمال بازشدن مغازه‌ها در يك شهر و يا رابطه بين آزمون ورودي به دانشگاهها و موفقيت در سال اول. اين نوع تحقيق فرد را قادر مي‌سازد كه درباره روابط متغيرها حدس بزند اما كاملاً مطمئن نمي‌سازد.

تبيين:
تحقيق توضيحي شامل آزمايش رابطه علت ومعلول بين دو پديده و يا بيشتر است مانند رابطه بين شاخصهاي اقتصادي و وابستگي به مذهب.

عملي:
تحقيق عملي مربوط به انجام كاري براي حل يك مشكل اجتماعي است. اين نوع تحقيق مي‌تواند هر يك از اهداف ذكر شده قبلي را دربرداشته اما بايد به آنها موضوع حل مشكل و يا انجام دادن كاري را نيز اضافه كرد. مثلاً محققي دريافت كه بعدازظهرها و هنگامي كه دماي هواي بيرون مناسب است مردم دستگاههاي تهويه را روشن مي‌كنند و بدين طريق برق زيادي مصرف مي‌گردد او براي شناسائي اين مشكل تجربه‌اي را به معرض آزمايش گذارد تا از مصرف بي‌رويه برق جلوگيري كند چهار گروه از مردم را براي كار تحقيق خويش در نظرگرفت كه به يك گروه توسط نموداري نشان مي‌داد كه چقدر برق مصرف مي‌كنند به گروه ديگر بوسيله يك چراغ مشخص مي‌كرد كه چه وقت درجه حرارت بيرون كمتر از داخل است. گروه سوم هم بوسيله نمودار و هم با علامت چراغ موضوع را متوجه مي‌شدند اما گروه چهارم نه از نمودار و نه از چراغ استفاده مي‌كردند او دريافت كه استفاده از نمودار به تنهايي در كاهش مصرف برق تأثيري ندارد اما علامت چراغ چه همراه با نمودار و با بدون آن باعث مي‌شود كه مصرف برق كم گردد و بدين طريق توانست با تحقيق عملي خود اين مشكل اجتماعي را از بين ببرد.
بطور كلي تحقيق عملي يكي از جنبه‌هاي بسيار مهم علم است و بدين وسيله مي‌توان كاربرد ساير تحقيقات را آزمايش كرد همه ما مي‌خواهيم كه جهان اطراف خود را بهتر بسازيم, اما پيچدگي جهان ايجاب مي‌نمايد كه راه‌حلهاي احتمالي مسائل را قبل از آنكه آنها را در يك مقياس وسيع اجراء نمائيم در مقياس كوچكتري آزمايش كنيم.
بطور خلاصه هر تحقيق را بر اساس هدف يا قصدي كه دنبال مي‌كند مي‌توان به سه دسته زير نيز تقسيم نمود.
1- تحقيق بنيادي:
Basic or Fundamental Research
هدف اين نوع تحقيق ايجاد نظريه از طريق كشف اصول يا قواعد كلي است و توجهي به كاربرد عملي يافته ندارد. نتايج اين گونه تحقيق اغلب مجرد و كلي هستند. بيشتر تحقيقات در زمينه يادگيري از اين نوعند.
2- تحقيق كاربردي: Applied Research
هدف اين نوع تحقيق آزمون مفاهيم نظري در موقعيتهاي مسائل واقعي زندگي و حل مشكلات ملموس است و نتايج اين تحقيق عيني و مشخص مي‌باشد تحقيقات آموزشي در حالت كلي كاربردي مي‌باشند.
3- تحقيق عملي: Action Research
هدف اين نوع تحقيق بر كاربرد فوري متمركز است و به ايجاد نظريه يا كاربرد عمومي يافته‌ها توجهي ندارد. تأكيد آن بر حل مشكلات فوري و موقعيتهاي محلي مي‌باشد. تحقيقات آموزشي محلي و منطقه‌اي از اين نوع مي‌باشند.


انواع ديگر روشهاي تحقيق

تحقيق و پژوهشي براي آگاهي و شناخت مجهولات و پي‌بردن به مسائل ناشناخته صورت مي‌گيرد در انسان ميل به داشتن و كشف حقايق حالت فطري داشته و همين امر يكي از عوامل مؤثر در پيشرفت امر تحقيق و ايجاد روشهاي مختلف بوده است انسان همواره براي رسيدن به مقصود و حل مشكلات, راههاي مختلف را تجربه مي‌نمايد و مناسب‌ترين راه و روش را انتخاب مي‌كند بنابراين روش تحقيق عبارت از بكارگيري راه و روش خاصي است كه اطلاعات مناسبتر و بيشتر را درباره موضوع مورد مطالعه فراهم نموده و عوامل و علل مرتبط بدان را مشخص نمايد.

در علوم مختلف از روشهاي مخصوص و متفاوت براي مطالعه و بررسي استفاده مي‌شود تا شناخت موضوع تحت بررسي را ممكن گرداند درعلوم انساني نيز روشهاي تحقيق بصورتهاي گوناگون تقسيم‌بندي شده‌اند كه رايج‌ترين آنها به قرار زير است (لازم به توضيح است كه تعيين‌كننده نوع روش تحقيق مربوط به ماهيت سؤال مورد بررسي و نوع اطلاعاتي است كه براي شناخت موضوع, جمع‌آوري مي‌شود).
1- روش تاريخي Historical Method
2- روش توصيفيDescriptive Method
3- روش تجربي Experimental Method
در زير به توضيح مختصر هر يك از اين روشها مي‌پردازيم:

تحقيق تاريخي
تحقيق تاريخي فعاليتي است براي شناخت واقعيت‌هاي گذشته و يك از دشوارترين انواع پژوهش است اين تحقيق وقايع مربوط به گذشته را مورد تعبير و تفسير و ارزيابي قرار مي‌دهد. در اين روش هدف اين است كه وقايع گذشته دقيق و درست شناسايي شوند تا وضع موجود بهتر درك گردد در روشهاي ديگر مانند توصيفي يا تجربي محقق مي‌تواند نمونه مورد مطالعه را با ميل خود انتخاب نمايد, اما در تحقيق تاريخي مجبور است فقط اطلاعات و اسنادي را كه از گذشته باقي مانده‌اند مورد بررسي قرار دهد بررسي وضع تعليم و تربيت ايران در دوران قاجار نمونه‌اي از تحقيق تاريخي است بررسي روند آموزش عالي ايران از تشكيل دانشگاه جندي‌شاپور تا تأسيس دارالفنون مثال ديگري از اين نوع تحقيق مي‌باشند.

تحقيق توصيفي
مطالعات توصيفي برعكس تحقيقات تاريخي در مورد زمان حال به بررسي مي‌پردازد. اين نوع تحقيق به توصيف و تفسير شرايط و روابط موجود مي‌پردازد اين گونه تحقيق وضعيت كنوني پديده يا موضوعي را مورد مطالعه قرار مي‌دهد و داراي انواع گوناگوني بدين قرار است:

الف) تحقيق برآوردي : موقعيت يك پديده را در يك زمان توصيف مي‌كند اين روش هيچگونه فرضيه‌اي را پيشنهاد نمي‌كند روابط متغييرها را مورد مطالعه قرار نمي‌دهد و براي اقدامات بعدي توصيه‌اي نمي‌كند بلكه صرفاً موقعيت موجود را توصيف مي‌كنند مثال توصيف پيشرفت دانشجويان در جهت اهداف آموزشي دروس در يك زمان معين يا سرشماري عمومي براي مشخص نمودن وضعيت جمعيت كشور.

ب) تحقيق ارزشيابي: اين روش به ارزش‌گذاري درباره فوائد اجتماعي, مطلوب بودن يا مؤثر بودن يك فرايند, محصول, يا برنامه مي‌پردازد و به كاربرد يافته‌هاي خود توجه دارد. اين نوع تحقيق اغلب با توصيه‌هايي در جهت اقدامات سازنده همراه مي‌باشد و در پي يافتن قوانين كلي و قابل گسترش به ساير موقعيتها نيست. مثال: بررسي ميزان ثمربخشي برنامه‌هاي آموزشي دانشگاهها, اجراي برنامه رشته‌هاي علوم پايه تا چه اندازه صلاحيتهايي را كه كميته برنامه‌ريزي دانشگاهها تدوين نموده‌اند عملي مي‌سازد, يا آيا وسايل و امكانات يك كتابخانه معين مناسب مي‌باشند؟
مي‌توان مطالعات پي‌گيري (
follow- up study) را يكي از انواع تحقيق ارزشيابي دانست اين نوع تحقيق افراد را پس از گذراندن يك دوره آموزشي يا يك دوره درماني و يا دوره تحصيلي مورد مطالعه قرار مي‌دهد هدف اين نوع مطالعه اين است كه مشخص كند تأثير مؤسسه يا دوره خاص بر افراد چه بوده است اين نوع مطالعه مي‌تواند اطلاعات مفيدي را در مورد دوره‌هاي آموزشي يا كار مؤسسات در اختيار قرار دهند تا بتوان تغييرات لازم را در برنامه‌ها به عمل آورد مثال : مطالعه موفقيت در شغل و يا موفقيت در يافتن شغل فارغ‌التحصيلان دانشگاهها يا ارزيابي پيامدهاي آموزش ضمن خدمت اعضاي هيأت علمي دانشگاهها در آموزش .

ج) مطالعه موردي : عبارت از مطالعه عميق و گسترده يك مورد در مدت زمان است. در اين روش يك فرد يك خانواده, يك گروه و يا يك دانشگاه مورد مطالعه دقيق و همه جانبه قرار مي‌گيرد هدف مطالعه شناخت كليه متغيرهاي مربوط به مورد است بهترين مثال در اين مورد مطالعه پزشكي يا روانكاوي روي يك فرد است اين روش مي‌تواند به عنوان زمينه‌اي براي مطالعات وسيع بعدي مورد استفاده قرار گيرد .

د) مطالعه پيمايشي : اين روش شامل جمع‌آوري اطلاعات به طور مستقيم از گروهي از افراد است نمونه مطالعات پيمايشي معمولاً بزرگ است( از 100 تا 250 ميليون نفر ) به وسيله اين روش اطلاعات مختلفي را مي‌توان بدست آورد كه كلاً شامل 3 نوع مي‌باشند:

اطلاعات در مورد واقعيتها, عقايد و رفتارها, واقعيت عبارت است يك پديده يا ويژگي كه بتوان آن را مشاهده نمود و شامل متغيرهايي نظير سن, نژاد جنس، درآمد و سالهاي تحصيل مي‌باشند. به طور كلي واقعيتها شامل هر چيزي هستند كه بتوان آن را مورد رسيدگي قرار داد . عقيده عبارت از بيان يك پاسخ احساس و يا يك رفتار عمدي است . عقايد را مي‌توان به طور عيني اندازه گرفت اما نمي‌توانند مورد رسيدگي قرار گيرند. رفتار شامل عمل است كه توسط فرد صورت مي‌گيرد .
تحقيق پيمايشي متغيرهاي محدودي را در مورد تعداد زيادي از افراد مورد مطالعه قرار مي‌دهد. مؤسسه كالوپ از اين روش براي بررسي عقايد مردم در سياست وتجارت استفاده مي‌كنند. پژوهشگران در اقتصاد، مردم‌شناسي، روان‌شناسي، بهداشت و تعليم وتربيت از اين روش استفاده مي‌كنند. تحقيق پيمايشي، برعكس تحقيق تاريخي با پديده‌هايي كه در زمان حال اتفاق مي‌افتند سروكار دارند .
هـ ) تحقيق تكاملي( توسعه‌اي): شامل داشتن اطلاعات دقيق در زمينه‌هاي توسعه برنامه‌ها و رشد و تكامل افراد مي‌باشد. اين نوع مطالعه به بررسي ميزان تغييرات و الگوهاي برنامه‌ها و يا رشد افراد در طول مدت زمان مي‌پردازد و ممكن است به دو روش طولي (تداومي) و عرضي(مقطعي) صورت گيرد.

و) مطالعات همبستگي: يكي از روشهاي بسيار متداول در تحقيقات توصيفي است كه به بررسي روابط دو متغير مي‌پردازد. مثال: رابطه بين معدل ششم متوسطه با موفقيت در دوران تحصيل در دانشگاه . در مطالعاتي كه بمنظور تدوين فرضيه و يا آزمون آن تدوين شده‌اند مي‌توان از روش همبستگي استفاده نمود. براي محاسبه همبستگي بين دو متغير از ضريب همبستگي استفاده مي‌شود چون ممكن است متغيرهاي تحقيق از نوع مقياسهاي مختلف اندازه‌گيري (اسمي, رتبه‌اي, فاصله‌, نسبي) باشد. بنابراين براي محاسبه ميزان ارتباط بين دو متغيير از ضرايب مختلف همبستگي استفاده مي‌گردد. ضريب همبستگي بين 1+ تا 1- در تغيير است.

ز) تحقيقات پس از وقوع : اين نوع تحقيقات به بررسي روابط علت و معلولي بوسيله بررسي پي‌آمدهاي موجود مي‌پردازد. اگر سؤال تحقيق هنگامي مطرح گردد كه مقدار متغير مستقل قبلاً و بطور طبيعي مشخص باشد, چنين تحقيقي را بعد از وقوع مي‌نامند. محقق كار خود را با مشاهده و بررسي متغيير يا متغييرهاي وابسته شروع مي‌كند تا بتواند به متغيير يا متغييرهاي مستقل برسد. درواقع از معلول شروع مي‌كند تا بتواند علت را جستجو كند اگر هدف محقق بررسي ميزان موفقيت دانشجويان مجرد و متأهل باشد. ناچار است كه از ميان دانشجويان مجرد و متأهل موجود در دانشگاه تعدادي را انتخاب و موفقيت آن دو را مورد مطالعه قرار دهد. بررسي علل خودكشي, علل حوادث رانندگي, يا علل طلاق مثالهايي از تحقيقات پس از وقوع مي‌باشند. لازم به تذكر است كه برخي از دانشمندان اين تحقيق را از نوع توصيفي جدا نموده و آن را در طبقه‌بندي مجزايي به همين اسم قرار مي‌دهند.

تحقيق تجربي
تحقيق تجربي يا آزمايشي يكي از دقيق‌ترين و كارآمدترين روشهاي تحقيق است كه براي آزمون فرضيه‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد هدف اين تحقيق بررسي تأثير محركها, روشها و يا شرايط خاص محيطي بر روي يك گروه آزمودني مي‌باشد. از خصوصيات روش تجربي اين است كه ضمن دستكاري يا مداخله در متغيرها (
Manipulation or Intervention ) و كنترل شرايط(control) نتايج بدست آمده را در مورد گروهي كه با انتساب(Randomization ) تصادفي انتخاب شده‌اند, مورد مشاهده قرار مي‌دهد.
در اين تحقيق, پژوهشگران به منظور كشف روابط علت و معلولي يك يا چند گروه را به عنوان گروه تجربي تحت شرايط خاص (متغير مستقل) قرار مي‌دهد و نتايج را (متغير وابسته) با گروه و يا گروههاي گواه كه تحت چنان شرايطي نموده‌اند, مقايسه مي‌كند. بررسي اثرات دو روش مختلف تدريس (متغير مستقل) در پيشرفت تحصيلي (متغير وابسته) دانشجويان دانشگاه با استفاده از گروههاي تجربي و گواه, با بررسي اثرات يك برنامه آموزشي استعمال مواد مخدر نمونه‌هايي از تحقيقات تجربي هستند.
هنگامي كه انتخاب افراد تحت تجربه بصورت تصادفي ممكن نباشد و يا نتوان متغييرهاي مستقل را كاملاً دستكاري و يا در آنها مداخله نمود از روش تحقيق نيمه ـ تجربي
Quasi-Experimental يا شبيه تجربي استفاده مي‌شود. اغلب تحقيقاتي كه در مورد انسان و به شيوه تجربي انجام مي‌گيرد, معمولاً از نوع شبيه تجربي مي‌باشند.


اعتبـارات داخـلي و خارجـي تحـقيق
Internal and External Validity
هدف هر تحقيق, خصوصاً تحقيقات تجربي, مشخص نمودن تأثير يك يا چند متغيير مستقل روي يك يا چند متغير وابسته مي‌باشد. بنابر اين در طراحي هر مطالعه, پژوهشگر بايد كاملاً مواظب باشد كه عوامل اخلال‌گر و خطاها در نتايج تحقيق و تعبير و تفسير آنها وارد نشوند. در هر تحقيق بايد شرايط مناسب كنترل آنچنان فراهم گردند كه عوامل مختلف, اعتبار داخلي و خارجي را به خطر نياندازند.
شناخت اين عوامل محقق را قادر خواهد ساخت تا از آنها جلوگيري نموده و يا تا حد ممكن تأثير آنها را كاهش دهد.
از لحاظ آماري, ‌اعتبار نشانگر اين است كه يك آزمون يا ابزار اندازه‌گيري چيزي دارد كه ادعا به اندازه‌گيري آن مي‌كند, بسنجد. بنابراين يك ترازو بايد واقعاً وزن را بسنجد و يك گرماسنج, درجه حرارت هوا را اندازه بگيرد و يك آزمون رياضي قادر باشد معلومات رياضي گروه خاصي از افراد را اندازه بگيرد در محاسبه آماري اعتبار مي‌توانيم عددي را بدست بياوريم كه نمايانگر ميزان سنجش آزمون از خصوصيات مورد نظر است. اين امر در مورد اعتبار طرح تحقيق صادق نيست.
در رابطه با طرح تحقيق, اعتبار بر اساس يك اندازه‌گيري فني از درستي و صحت مطالعه محاسبه مي‌شود. در اين مورد اعتبار بر دو نوع داخلي و خارجي تقسيم مي‌شود. اين دو مفهوم و رابطه آنها با طرح تحقيق بطور مفصل توسط
Campbell و Stanley (1963) بيان و بحث شده‌اند كه در اينجا به طور خلاصه توضيح داده مي‌شوند.


اعتبار داخلي(دروني)
Internal Validity
منظور از اعتبار داخلي اين است كه نتايج حاصل تا چه اندازه مربوط به تأثير متغيير(هاي) مستقل بر روي متغير(هاي) وابسته مي‌باشند. محقق تا چه اندازه اطمينان دارد كه نتايج حاصله بر اثر عواملي غير از متغيير(هاي) مستقل نمي‌باشند. داشتن اعتبار لازمه هر نوع تحقيقي است. همانگونه كه داشتن پايائي لازمه هر نوع تست و يا وسيله اندازه‌گيري مي‌باشد. عواملي چند مي‌توانند اعتبار داخلي را به خطر بياندازند زيرا اين عوامل فرضيه‌هايي را غير از آنچه كه محقق مورد نظر دارد مطرح مي‌سازند. اگر محقق بتواند متغيير مستقل را دقيقاً كنترل نموده و دستكاري نمايد در اينصورت مي‌تواند تأثير آن را بر متغير وابسته اندازه ‌بگيرد, اما اگر كنترلها و محافظت‌ها دقيق و مناسب نباشند, عواملي كه در كنترل محقق قرار نگرفته‌اند نتايج را تحت تأثير قرار داده و فرضيه‌هاي محقق بطور دقيق آزمايش نمي‌شوند. اثر برخي از اين عوامل ممكن است از طريق ايجاد گروه كنترل در تحقيق حذف گردند, اما تعدادي ديگر از آنها نياز به طرحهاي پيچيده‌تر و دقيق‌تر دارند. عواملي كه اعتبار داخلي را به خطر مي‌اندازند بدين قرارند:
عامل تاريخ (
History ): اين عامل شامل حوادث و رويدادهايي هستند كه در فاصله زماني بين دو گونه اندازه‌گيري(پيش آزمون و پس آزمون) روي مي‌دهند. هر قدر اين فاصله زماني بيشتر باشد احتمال رخداد بعضي عوامل بر آزمودنيها و نهايتاً در نتايج تحقيق بيشتر مي‌شود. اين عامل زماني داراي تأثير زياد است كه طرح تحقيق شامل يك گروه و اجراي دو آزمون (پيش آزمون و پس آزمون ) باشد. براي كنترل عامل تاريخ مي‌توان مدت زمان مطالعه را در حد ممكن كاهش داد, مخصوصاً از گروه كنترل (گواه) استفاده نمود, و زمان مطالعه را با توجه به شرايط تغيير داد.

عامل رشد (Maturation ): هرگونه تغييراتي كه درحين اجراي تحقيق در آزمودنيها روي دهد به عنوان عامل رشد محسوب مي‌گردد. تغييراتي از قبيل خستگي,‌گرسنگي و مخصوصاً رشد جسماني, عقلاني, عاطفي, اجتماعي و اخلاقي ميتوانند برنتايج مطالعه مؤثر باشند. اگر مدت زمان مطالعه طولاني باشد , همواره ممكن است كه در فاصله بين دو آزمون تغييراتي ناشي از رشد در آزمودنيها باعث اخلال در نتايج تحقيق گردد. كاهش زمان مطالعه و داشتن گروه كنترل مي‌توانند بعنوان بهترين تدابيري براي كاهش تأثير عامل رشد به كار روند.

عامل آزمون (Testing): در تحقيقاتي كه نياز به پيش آزمون و پس آزمون دارند, اجراي آزمون اوليه مي‌تواند بعنوان عاملي غير از متغير مستقل بر نتايج تأثير گذارد. بنابر اين هرگونه تغيير در نتايج آزمون نهايي كه در اثر آزمون بار اول در آزمودنيها يا نمونه‌ها بوجود آيد بعنوان عامل آزمون قلمداد مي‌گردد كه مي‌تواند به ازاي اثرات سوء و مخل باشد. معمولاً در نتيجه تجربه آزمون اول و آشنايي با آن ممكن است آزمون دوم (نهايي) تحت تأثير قرار گيرد, ‌بعنوان مثال اگر آزمودنيها پس از اجراي آزمون اول متوجه شوند كه ميزان سوگيري آنها نسبت به نژادهاي مختلف در دست بررسي است سعي خواهند نمود تا در آزمون دوم سؤالات را به گونه‌اي پاسخ دهند كه به تعصب نژادي متهم نگردند.
براي كنترل اين عامل مي‌توان فاصله ‌زماني دو آزمون را افزايش داد, تا حد ممكن از اجراي دو آزمون خودداري كرد, و يا به جاي دو بار استفاده از يك آزمون, از دو آزمون مختلف كه چيز يكساني را بسنجند, سود جست.

ابزار اندازه‌گيري(Measuring Instrument): تغييرات در وسايل و ابزارهاي اندازه‌‌گيري يا تفاوتهاي مربوط به كسانيكه بعنوان مشاهده‌گر يا نمره‌گذار محسوب مي‌شوند, مي‌توانند به جز اثرات متغيير مستقل, بر نتايج مؤثر باشند. وسايل و ابزارهاي اندازه‌گيري بايد در درجه اول دقيق و معتبر و در درجه دوم بگونه‌اي صحيح مورد استفاده قرار گيرند.
محققي كه از ابزارهاي مختلف آزمايشگاهي براي جمع‌آوري داده‌هاي خود استفاده مي‌كند بايد سعي نمايد كه درستي و دقت اين ابزارها را مورد آزمايش قرار دهد و در صورتيكه چند فرد به انجام آزمايشها مشغولند, ‌بايد قبلاً براي اين منظور تربيت شده و هماهنگي كافي و لازم را دركار با دستگاهها و يا انجام آزمونها بعمل آورند.
براي جلوگيري از اثرات نامطلوب اين عامل بايد از دستگاهها, ابزارها و يا آزمونهاي معتبر و پايا استفاده نمود و در صورت ممكن يك فرد جمع‌آاوري اطلاعات يا انجام آزمايشها را به عهده گرفته در صورتي‌كه قرار است چند نفر به انجام اين مهم اشتغال داشته باشند. , قبلاً راهنمايي و هماهنگي‌هاي لازم صورت گيرد.

بازگشت آماريStatistical Regression : در تحقيقات مربوط به انسان, مخصوصاً در مورد آموزشهاي جبراني و زماني‌كه از گروههاي آزمايشي با خصوصيت در حد بالا و يا پايين استفاده شود, گرايش اين گروهها به ميانگين حالت طبيعي داشته و جدا از تأثيرات متغيير مستقل عمل مي‌كند.
براي كنترل اثر بازگشت آماري در تحقيقات معمولاً سعي مي‌شود از روش انتخاب تصادفي استفاده شود تا نمونه بتواند نماينده واقعي جامعه آماري محسوب گردد.

انتخاب آزمودنيها DifferentialSelection of Subjects: چگونگي انتخاب آزمودنيها در گروههاي تجربي و كنترل ممكن است به غير از اثر متغيير مستقل بر نتايج تحقيق مؤثر باشد. مثلاً قرار دادن افراد داوطلب در يك گروه و ساير آزمودنيها در گروه ديگر مي‌تواند نتايج را تحت تأثير قرار دهد. هر گونه تفاوت و اختلاف در افراد گروه تجربي و گروه كنترل مي‌تواند اثر واقعي متغيير مستقل را از بين ببرد.
براي كنترل اثر اين عامل مي‌توان از انتخاب تصادفي و يا گزينش صرفاً يك گروه تجربي استفاده نمود.

اثر افت تجربي ( از دست دادن آزمودنيها)ExperimentalMortality: احتمال كم شدن و از دست دادن آزمودنيها از شروع تحقيق تا پايان آن همواره وجود دارد ممكن است آزمودنيها در مدت انجام تحقيق دست از همكاري با محقق بردارند و يا از محل انجام تحقيق به شهر ديگري منتقل شده و يا دچار مرگ و مير گردند. گاه ديده شده است كه در اثر افت آزمودنيها امكان مقايسه‌هاي مختلف در تحقيق ممكن نگرديده و در نتايج اثرات بوجود سوئي آورده است.
براي رفع اين مشكل معمولاً آزمودنيها را بيش از تعداد مورد نياز انتخاب مي‌كنند و ضمناً در صورت ممكن مي‌توان طول مدت انجام تحقيق را بنحوي كاهش داد.

تأثير متقابل عوامل Interaction arong Factors : عوامل مؤثر بر اعتبار داخلي مي‌توانند بصورت گروهي نيز عمل نموده و نتايج تحقيق را تحت تأثير قرار دهند. مثلاً عواملي چون انتخاب آزمودنيها, ابزار اندازه‌گيري و يا افت آزمودنيها مي‌توانند بصورت تركيبي, نتايج را تحت تأثير قرار داده و اثر متغيير مستقل را كاهش دهند.


اعتبار خارجي
External Validity
در طرح تحقيق علاوه بر اينكه اندازه‌گيري دقيق اثر متغير‌(هاي) مستقل بر متغيير(هاي) وابسته مورد توجه محقق است, ميزان تعميم‌پذيري نتايج نيز از اهميت خاصي برخوردار است. قابليت تعميم يافته‌هاي تحقيق به ساير جمعيتها, مجموعه‌ها, تدابير تجربي و يا متغيرهاي اندازه‌گيري مربوط به اعتبار خارجي تحقيق است. در اين مورد سؤالات زير قابل تعمق مي‌باشند. آيا نتايج حاصل از تحقيق قابل تعميم به جمعيت وسيعتر و موقعيتهاي متفاوت هستند يا اينكه صرفاً به موقعيتهاي معين همين تحقيق منحصر مي‌شوند؟ آيا يافته‌هاي تحقيق را مي‌توان به
متغيرهاي تجربي و متغييرهاي اندازه‌گيري مشابه تعميم داد؟ اگر بتوان نتايج از يك تحقيق را به جمعيت وسيعتر, موقعيتهاي متفاوت و متغييرهاي بيشتر عموميت بخشيد, آن تحقيق از اعتبار خارجي بيشتري برخوردار است.
بطوركلي, خوبست محقق در قدمهاي اوليه براي كشف يك موضوع يا مسئله توجه خود را به كنترل عواملي كه اعتبار داخلي را تهديد مي‌كنند, معطوف داشته تا با دقت و صحت بيشتري آن را مورد مطالعه قرار دهد و در قدمهاي بعدي بايد توجه خود را معطوف به كاربرد و تعميم‌پذيري نتايج نمايد. همانگونه كه عوامل متعدد مي‌توانستند اعتبار داخلي را تهديد نمايد, عواملي نيز وجود دارند كه قدرت تعميم يافته‌ها را به خطر مي‌اندازند.اين عوامل بقرار زيرند:
1- اثركنش متقابل گزينش و متغييرتجربي :
Interaction of selection and Experimental variable
ويژگيهاي افراد گروه نمونه كه براي شركت در مطالعه انتخاب شده‌اند, مي‌توانند بر چگونگي تعميم يافته‌هاي تحقيق مؤثر باشند. درست است كه انتخاب تصادفي گروه نمونه روش بسيار مناسبي براي اين منظوراست, اما با توجه به جامعه آماري مورد نظر قابليت تعميم نتايج كم و يا زياد مي‌شود. بهرحال, خصوصيات آزمودنيهاي مورد مطالعه نظير, سن, جنس, هوش, وضعيت اقتصادي و خصوصيات ديگر مي‌توانند بر متغيير مستقل اثر بگذارد.

2- اثر واكنش آزمونReactive effect of Testing :
هنگامي‌كه در تحقيق از پيش آزمون استفاده مي‌شود, تعميم پذيري نتايج را محدود مي‌سازد, پيش آزمون مي‌تواند حساسيت آزمودنيها را نسبت به متغيير مستقل كم و يا زياد نمايد, زيرا كه ممكن است توجه آنها را به مسائل, موضوعات و حوادثي كه قبلاً از آنها بي‌اطلاع بوده‌اند, برانگيزد و در نتيجه چنين آزمودنيهايي به بيش از اين نماينده واقعي جمعيتي كه قبلاً از آن انتخاب شده‌اند, نخواهند بود.

3- اثرات واكنشي روشهاي تجربيReactive effects of experiment :
روشهاي تجربي ممكن است اثراتي را به جا گذارند كه باعث محدوديت تعميم‌پذيري نتايج تحقيق گردد. مثلاً اگر شرايط تجربي مطالعه باعث شود كه آزمودنيها آگاه گردند كه تحت شرايط آزمايش هستند. همين آگاهي باعث مي‌شود در عملكرد‌هاي آنها تغييراتي حاصل شده و موفقيت مصنوعي در مطالعه بوجود آيد.
(
Hawthorne Effect) به طور كلي, يافته‌هاي قابل مشاهده در آزمايشگاه و يا در شرايط تجربي ممكن است داراي كاربرد مستقيم در زندگي واقعي و شرايط طبيعي را نداشته باشند.


4- تداخل چند متغييرMultiple-Treatment Interference
در برخي از تحقيقات بجاي استفاده از يك متغيير مستقل ممكن است چندين متغيير در تحقيق وارد شوند. در چنين وضعي مجزا بودن اثر هر يك از اين متغييرها كار دشوار است زيرا آنها بر يكديگر تأثير مي گذارند. تعميم نتايج در چنين شرايطي منحصر به نمونه و جامعه‌اي مي‌شود كه تجارب مشابهي از متغيير‌هاي مورد تجربه را دارند

راهنمای روش تحقیق

 

در این مطلب به معرفی روش تحقیق و اصول نگارش آن شامل طرح تحقیق، اهمیت تحقیق، ضرورت و هدف تحقیق ، بیان مسئله و …می پردازیم.

تعريف تحقيق:در لغت به معناى پيدا كردن، درست كردن، راست گردانيدن و يافتن حقيقت. 

در اصطلاح علمى عبارتست از يك عمل منظم كه در نتيجه آن،پاسخ هايى براى سؤال هاى مورد نظر، مطرح شده و در موضوع تحقيق به دست مى آيد.

مراحل تحقيق: براى هر تحقيق مى توان سه مرحله كلى ترسيم كرد: ۱/ طرح تحقيق، ۲/ متن تحقيق، ۳/ نگارش تحقيق،

۱/ طرح تحقيق:

محقق قبل از شروع تحقيق بايد طرحى در زمينه تحقيق ارائه كند. طرح تحقيق عبارتست از يك نقشه، برنامه، خط مشى يا با مجموعه اى از جست و جوهايى كه محقق را قادر سازد تا به شكل مورد مطالعه پاسخ گويد.

در طرح تحقيق موارد ذيل تبيين مى گردد:

۱- ۱/ موضوع تحقيق نخستين گام در هر تحقيق، انتخاب موضوع است. محقق بايد بداند به دنبال دستيابى به چه مسئله اى و رسيدن به چه اهداف و مقاصدى است؟ چه مشكلى را مى خواهد حل كند؟ به رد يا اثبات چه نظرى مى خواهد بپردازد؟ موضوع تحقيق بايد ملموس و محدود و مرزهاى آن كاملا شناخته شده باشد تا محقق بداند خود را در چه چارچوبى محصور كرده و اتلاف عمر براى ايشان پديد نيايد، تحقيق داراى منابع قابل دسترس باشد خواه در محيط تحقيق و خواه در كتابخانه عمومى، موضوع تحقيق براى محقق مورد علاقه و رغبت باشد تا در او جديت و اصرارى پديد آورد كه حتما آن را به پايان برساند.

۱- ۲/ ضرورت تحقيق بعد از تبيين موضوع تحقيق لازم است ضرورت آن روشن شود زيرا موضوعاتى كه مى توان درباره آنها تحقيق نمود فراوان هستند اما فرصت كم، امكانات محدود و عقل سليم اجازه نمى دهد وقت خود را براى تحقيق در هر موضوعى مصرف كنيم. محقق بايد بتواند دلايل و ضرورت هايى را براى انتخاب موضوع خود معين كند و خود را قانع سازد كه سرمايه گذارى و وقت هايش بيهوده و به هدر رفته نيست. بايد مطمئن باشد كه در حدود امكان اولويت ها را مورد توجه قرار داده و به مسائل اساسى تر پرداخته است.

۱- ۳/ پيشينه تحقيق هدف از سابقه موضوع تحقيق، چكيده اى است از مطالعه اكتشافى و عميق از آن چه كه درباره موضوع مورد تحقيق و موضوعاتى مشابه در كتاب ها و مقالات، تحقيقات و پايان نامه ها وجود دارد. در بررسى پيشينه، محقق ضمن معرفى كارهاى انجام گرفته، نوآورى هاى كار خود را نشان داده و نسبت تحقيق خود را با تحقيق هاى قبلى در معرض ديد خوانندگان قرار مى دهد تا زمينه هاى لازم ارزيابى و مقايسه را براى آنان فراهم كند.

۱- ۴/ سؤالات تحقيق سؤالات هر تحقيق نقش مؤثرى در تعيين مسير تحقيق دارد. محقق بعد از بررسى پيشينه تحقيق، سؤالاتى را مطرح مى كند كه در تحقيقات گذشته به آنها توجهى نشده و يا پاسخ قانع كننده به آنها داده نشده است.

معيارها و ويژگى هاى پرسش آغازين:

۱/ روشن صريح و شفاف باشد.

۲/ تك جنبه اى و پرهيز از چند پهلوى (چند سؤال نباشد) بقيه سؤال ها تحت عنوان سؤال فرعى مطرح شود.

۳/ عملى بودن با توجه به زمان و امكانات موجود.

۴/ عارى بودن از داورى هاى اخلاقى و سوگيرى هاى ايدئولوژيك.

۵/ حتى المقدور كوتاه و اجتناب از توضيح واضحات و قيود توضيحى.

۱- ۵/ پيش فرض هاى تحقيق محقق بايد پيش از شروع تحقيق، پيش فرض هاى تحقيق خود را مشخص سازد. در هر تحقيقى پيش فرض هايى وجود دارد كه محقق آنها را تلقى به قبول كرده و به عنوان اصلى موضوعه پذيرفته و تحقيق را بر پايه آنها قرار مى دهد. وقتى محقق پيش فرض هاى تحقيق را مشخص سازد مى داند كه تحقيق را از كجا شروع كند و سؤالات تحقيق و گستره تحقيق را در چه حدى قرار دهد. در غير اين صورت بايد براى اثبات و نظريات خود به اثبات پيش فرض ها نيز بپردازد كه اين كار امر تحقيق را بسيار طولانى و از توان محقق خارج مى كند و در نتيجه هر محققى براى اثبات كوچك ترين نظريه اى بايد به اثبات مبنايى ترين و پايه ترين پيش فرض ها بپردازد، در حالى كه چنين امر نزديك به محال است.

۱- ۶/ فرضيه تحقيق محقق پس از اينكه سؤالات تحقيق را مشخص كرد به پاسخ هاى احتمالى سؤالات تحقيق مى پردازد و با توجه به پيشينه تحقيق و مطالعات اكتشافى، فرضيه اى را به عنوان پاسخ به سؤالات تحقيق ارائه مى كند. اين فرضيه در طول تحقيق بررسى مى شود و صحت و سقم آن سنجيده مى گردد.

ملاك هاى فرضيه خوب:

۱/ روشن، معين و مشخص

۲/ داشتن حدود مشخص

۳/ قابليت اندازه گيرى و ارزيابى داشتن

۴/ قابل فهم بودن (تعريف مناسب و خوب)

۵/ متناسب با تئورى ها و نظريه هاى موجود

۶/ مرتبط بودن با عنوان تحقيق

۱- ۷/ روش تحقيق كليه وسايل و مراجع جمع آورى سيستماتيك اطلاعات و نحوه تجزيه و تحليل منطقى آنها را براى نيل به يك هدف معين، روش علمى تحقيق گويم. وقتى پرسش آغازين، اهداف، سؤال ها و معلوم گشت نوبت بدان مى رسد كه محقق روش تحقيق خود را به شكل روشن و شفاف بيان كند و به گونه اى طرح كند كه ديگران نيز از انتخاب او حمايت كنند.

تحقيق ها ممكن است كتاب خانه اى، ميدانى، تجربه اى، علمى و باشد. و با توجه به موارد ياد شده محقق مى بايست چرايى انتخاب روش خود را به ديگران نشان دهد.

۲/ متن تحقيق

آن چه تا كنون بيان شده و حاكى از طراحى عملياتى تحقيق است، طرح تحقيق ناميده مى شود و پس از اينكه محقق چنين طرحى را تنظيم كرد و آن را براى نظر خواهى به استاد يا مركز تحقيقاتى مورد نظر ارائه داد و به تصويب رسيد، بر اساس طرح تصويب شده به متن تحقيق مى پردازد، در متن تحقيق محقق مراحل زير را طى مى كند:

۲- ۱/ تجزيه و تحليل و طبقه بندى محتوا محقق قبل از شروع تفصيلى به كار تحقيق، بايد در حد امكان ذهن خود را از آشفتگى خارج سازد و به آن نظم و ترتيب منطقى دهد، تا سؤالات فراوان و نظريات متضاد ذهن او را مغشوش نسازد لذا بايد قبل از هر كارى كليات آن چه در ذهن خود درباره مباحث تحقيق دارد، بنويسد و با تجزيه و تحليل آن مسائل به يك جمع بندى درباره مباحث تحقيق برسد. ارتباط مباحث را با يكديگر روشن سازد و يك دورنماى روشن از محتواى تحقيق براى خود ترسيم سازد.

۲- ۲/ تقسيم بندى عناوين و سرفصل ها در هر تحقيق علمى، موضوع كلى تحقيق به موضوعات جزئى ترى تقسيم مى شود كه محقق بايد جداگانه هر يك را مورد بررسى قرار دهد. براى هر كدام عنوان خاص و فصلى ويژه اختصاص مى دهد. اگر در تقسيم بندى عناوين جزئى موضوع تحقيق، انقسام منطقى عناوين به دقت لحاظ شود، محقق با خيال آسوده در هر بخش به مباحث مربوط مى پردازد و از تداخل مباحث جلوگيرى مى كند.

۲- ۳/ پاسخ به سؤالات اصلى و فرعى محقق در طرح تحقيق به اجمال و با ديدگاه كلى سؤالاتى را با توجه به پيشينه تحقيق مطرح كرده است و اينك بايد به اين سؤالات به تفصيل پاسخ دهد و در واقع كار اصلى محقق يافتن پاسخ هاى مناسب براى سؤالات مطرح شده در تحقيق است كه سير اصلى تحقيق را مشخص مى سازد.

۲- ۴/ نقد و بررسى تئورى هاى پيشين مطالعه ستون مختلف مربوط به موضوع تحقيق، بهترين راه آگاهى يافتن از نظريات انديشمندان است. اين نظريات هم مى تواند پاسخ و يا زمينه يافتن پاسخ براى سؤالات محقق باشد و هم مى تواند در ذهن خلاق محقق سؤالات ديگرى را ايجاد كند و يا بر كيفيت و عمق سؤال ها بيفزايد. آشنايى وسيع و عميق با افكار و آثار قديم و جديد به محقق كمك مى كند كه افق انديشه را بگستراند، چنين معرفتى استعداد ديد انتقادى را در محقق پرورش مى دهد و چيزهايى را مى بيند كه ديگران نمى بينند و لذا پرسش هايى را طرح مى كند كه از مخيله ديگران نمى گذرد.

اما در مطالعه متون اصول را رعايت كرد تا بهتر و وسيع تر بتوان در جهت برداشت نظريات و سؤالات و پاسخ هاى مطرح شده در كتب، مقالات، مجلات تخصصى، كتابخانه هاى الكترونيك و شبكه اينترنت استفاده لازم را نمود، و براى اينكه سنجيده عمل نماييم بايد از انتخاب سنجش هاى مرتبط با موضوع، چكيده نويسى و خلاصه كردن به صورت گزاره هاى صريح و مرتبط، جداول و نمودارها در خلاصه نويسى، مقايسه نتايج به دست آمده استفاده نماييم.

۲- ۵/ ارائه تئورى در اين مرحله محقق با توجه به نقد و بررسى تئورى هاى پيشين در زمينه موضوع تحقيق، تئورى خود را مطرح مى سازد، تئورى مطرح شده مى تواند مؤيد و مكمل فرضيه تحقيق باشد و مى تواند به نفى و رد فرضيه تحقيق منجر شود. مهم اين است كه پس از بررسى هاى فراوان و نقد نظريات بسيار و طرح سؤالات

مختلف به اين تئورى رسيده است و آن را به عنوان نتيجه تحقيق خويش عرضه مى كند.

۲- ۶/ ادله متقن براى اثبات تئورى تنها بيان تئورى تحقيق كافى نيست محقق بايد بتواند ادله قانع كننده اى حداقل از نظر خودش براى اثبات و يا تقويت تئورى خويش بيان كند. در غير اين صورت تئورى او تفاوت چندانى با فرضيه مطرح شده در طرح تحقيق نخواهد داشت و از حد يك ادعا فراتر نخواهد رفت.

۲- ۷/ نتايج تحقيق پس از ارائه تئورى و ادله كافى، كار اصلى تحقيق به پايان مى رسد و محقق يافته هاى اصلى خود و نتايج تحقيق را مشخص مى سازد. يعنى بدون بيان مقدمات و استدلال ها، آن چه را كه دستاورد او از تحقيق است به ترتيب بيان مى كند.

۲- ۸/ خلاصه تحقيق بهتر است محقق چكيده اى از تحقيق خود را به صورت جداگانه ذكر كند و مهم ترين مباحث و دلايل تحقيق را بياورد.

۲- ۹/ پيشنهاد تحقيق محقق در مراحل مختلف تحقيق به مسائل زيادى برخورد كرده است كه از محدوده تحقيق او خارج مى باشد، لذا بهتر است مواردى كه مناسب مى بيند به عنوان موضوع تحقيق پيشنهاد دهد.

۳/ شيوه نگارش تحقيق

بعد از انجام تحقيق و روشن شدن نتيجه آن، نوبت به نگارش تحقيق مى رسد، در اين مرحله محقق مى خواهد گزارش دقيقى از سير تحقيقاتى خود را به خوانندگان ارائه دهد، طبيعى است كه هر اندازه محقق بتواند در نگارش تحقيق دقت و نظم بيشترى به عمل آورد، در انتقال مفاهيم دقيق علمى و نتايج تحقيق توفيق بيشترى به دست مى آورد، و در اين مرحله بايد دو جنبه را رعايت كند: ۱/ ساختار نگارش و رعايت نظم و ترتيب ۲/ فهرست مطالب با رعايت ترتيب منطقى آن.

براى آگاهى بيشتر ر. ك:

۱/ سيد عليرضا فاخرى، راهنماى تحقيق، معاونت امور اساتيد و دروس معارف اسلامى، قم: چاپ اول ۱۳۷۷/

۲/ جعفر نكونام، روش تحقيق كتابخانه اى، انتشارات دانشگاه قم.

۳/ غلام رضا خاكى، روش تحقيق با رويكرد پايان نامه نويسى، تهران: مركز تحقيقات علمى كشور.

۴/ حسين پاشا شريفى، روش تحقيق در علوم رفتارى، تهران: وزارت فرهنگ، ۱۳۶۶/

۵/ فاضل حسامى، روش تحقيق، مؤسسه آموزشى پژوهشى امام خمينى (ره)، قم.

چطور پایان نامه بنویسیم؟

در این مطلب به راهنمایی کلی برای نوشتن پایان نامه می پردازیم . هر پایان نامه ای دارای فصول خاص مرتبط با موضوع می باشد و با توجه به موضوع ، هدف و نظر استاد راهنما و همچنین دانشکده می تواند متفاوت باشد.براي آشنايي با جزييات نحوه نوشتن به كتاب راهنماي پايان نامه تاليف حميد قاسمي و سارا كشكر از انتشارات بامداد كتاب مراجعه كنيد.
الف- فصل اول پايان نامه : Introduction يا مقدمه يا كليات تحقيق
محتوای فصل یک ممکن است در برخی از دانشگاه ها تفاوت هایی داشته باشد. اما معمولاً محتوای فصل یک به ترتیب زير است:
1. مقدمه: طرح كليات تحقيق
2. بيان مساله: شرح مشکل و ارایه آنها به شکل سوال کلیدی برای پاسخ به كمك تحقیق
3. ضرورت و اهميت تحقيق: چرایی انجام کار و معرفی کاربران احتمالی نتایج تحقیق
4. اهداف تحقيق: آنچه تحقیق به دنبال انجام آن است
5. فرضيه ها يا سؤال هاي تحقيق: مسیری برای اجرای تحقیق
6. پيش فرض ها: قبول مواردی برای اطمینان از حرکت در مسیر اجرای تحقیق
7. تعريف عملياتي وا‍ژه هاي تحقيق: اقدامی برای برداشت مشترک از مفاهیم تحقیق
در برخي از دانشگاه ها تاكيد بر اين است كه محدوديت هاي تحقيق نيز در همين فصل نوشته شود. در برخي از دانشگاه نيز بر نوشتن مباني نظري تحقيق در اين بخش تاكيد دارند.
ب-فصل دوم پایان نامه: Review and Litrature يا ادبيات و پيشينه تحقيق
1. مقدمه : معرفي محتواي فصل
2. مباني نظري: نطريه هاي مرتبط با موضوع و قابل بحث در فصل پنج (در تعدادي معدودي از دانشگاه ها مباني نظري در فصل يك ارايه مي شود)
3. پيشينه تحقيق: تحقيقات داخلي و خارجي مرتبط با موضوع
4. جمع بندي كلي: جمع بندي از مجموع ادبيات پيشينه
پ-نگارش فصل سوم پایان نامه: Resarch Methodology يا روش شناسي تحقيق
1. مقدمه: معرفی محتوای فصل
2. روش و طرح كلي تحقيق: اشاره به روش تحقيق از ابعاد هدف، محيط اجرا، استراتژي و مسيراجرا
3. جامعه آماري: معرفي جامعه آماري
4. نمونه آماري و روش نمونه گيري: بيان تعداد نمونه و روش نمونه گيري
5. متغيرهاي تحقيق: شاخص های تغییر پذیر تعریف می شوند
6. ابزار اندازه گيري: معرفی ابزار و اعتبار و روایی آن
7. شيوه جمع آوري اطلاعات: روش اجرا در جمع آوري اطلاعات
8. روش هاي آماري: معرفي انواع روش هاي آماري مورد استفاده در پايان نامه
ت- نگارش فصل چهارم پایان نامه: Findings يا تجزيه و تحليل يافته هاي تحقيق
1. مقدمه : معرفی محتوای فصل
2. توصيف داده ها: جداول و نمودارهاي توصيفي
3. آزمون فرضيه ها يا طرح سؤالات : متناسب با يافته ها جداول و نمودارهاي ذيربط ارايه مي شود.
ث- نگارش فصل پنجم پایان نامه: Discussion يا بحث و نتيجه گيري
1. مقدمه : معرفي و محتواي فصل
2. خلاصه تحقيق: خلاصه سه فصل
3. خلاصه يافته ها: خلاصه فصل چهارم
4. بحث : مقایسه تحقیقات و نتایج موافق و مخالف با نتایج حاصل از یافته ها
5. نتيجه گيري: ارایه پیام حاصل از تحقیق
6. محدوديت هاي تحقيق: محدوديت هاي در كنترل و خارج از كنترل محقق( در برخي از دانشگاه ها در فصل يك نوشته مي شود)
7. پيشنهادهاي برخاسته از تحقيق: پیشنهادهایی که با نتایج بدست آمده می توان ارایه کرد.
8. پيشنهادهايي به ساير محققين : پیشنهاد برای انجام تحقیقات بعدی
ج- تهیه بخش های خارج از فصول: دو بخش پيش از آغاز فصول و پس از فصول دارد.
1. روي جلد: گالينگور(چرمي)
2. صفحه عنوان فارسي: بدون شماره صفحه
3. صفحه بسم اله الرحمن الرحيم(در برخي از دانشگاه ها قبل از صفحه عنوان فارسي ارايه مي شود): بدون شماره صفحه
4. برگه داوري: بدون شماره صفحه
5. صفحه تقديم: بدون شماره صفحه
6. صفحه سپاسگزاري: بدون شماره صفحه
7. چكيده فارسي: بدون شماره صفحه
8. فهرست مطالب: آغاز نشانه گذاري صفحه با حروف ابجد
9. فهرست جداول: ادامه نشانه گذاري صفحه با حروف ابجد
10. فهرست نمودارها: ادامه نشانه گذاري با حروف ابجد
11. فهرست شكل ها : ادامه نشانه گذاري با حروف ابجد
12. فهرست نقشه ها : ادامه نشانه گذاري با حروف ابجد( از اينجا به بعد فصول آغاز مي شود و موارد بعدي مربوط به بعد از فصول مي شود)
13. منابع: شماره صفحات داخل فصول ادامه مي يابد.
14. پيوست ها: نشانه گذاري با حروف ابجد از ابتدا آغاز مي شود.
15. چكيده انگليسي: شماره صفحه ندارد
16. صفحه عنوان انگليسي: شماره صفحه ندارد.
17. پشت جلد: گالينگور(چرمي)
18. عطف: گالينگور (چرمي)

منابع نويسي
فهرست منابع شامل کلیه منابعی است که به نحوی در پایان نامه مورد استفاده قرار گرفته اند. منبع نويسي داراي چند روش مشخص مي باشد و ممکن است روش های مختلفی برای نوشتن فهرست منابع در دانشگاه های مختلف مورد تاکید قرار گیرد. براي نمونه به يكي از روش هاي رايج و مورد استفاده در دانشکده تربیت بدنی دانشگاه آزاد کرج اشاره مي كنيم:
• تمامی منابعی که به نحوی در پژوهش مورد استفاده قرار گرفته اند، باید در این قسمت به صورت فهرست الفبا در دو بخش ابتدا فارسی و سپس لاتین ارایه گردد.
• منابع ارایه شده باید مستقیماً مورد استفاده قرار گرفته باشند و از ذکر منبع در داخل منابع دیگر (منبع در منبع) اجتناب شود.
• برای منبع نویسی و ارجاع دادن در متن به شکل زیر اقدام می گردد :
1. اگر در متن به موضوع مطالعه اشاره شود، نام نویسنده و سال انتشار داخل پرانتز می آید. مثلاً: برخلاف ساير شکل های نگارش، در خبر نویسی بايد پاراگراف‌ها كوتاه و خلاصه باشند طوری كه اكثر آنها بيش از يك جمله يا موضوع جديد نداشته باشند(تامپسون، 1996).
2. اگر به نام نویسنده در متن اشاره می شود سال انتشار داخل پرانتز درج می گردد. مثلاً : کوارترمن(1992) دریافت که بیش از 95 درصد مدیران ورزش دانشگاهی آمریکا مدرک کارشناسی ارشد داشته اند.
• اگر به مقاله ای که دو نویسنده دارد ارجاع داده شود، نام هردو، هربار به همراه سال انتشار در داخل پرانتز می آید. مثلاً : سرصفحه بالاي برگه از مهم ترین عناصر خبر و شامل نام سازمان، آدرس و شماره تلفن، مشخصات تماس رسانه‌اي، تاريخ و زمان خبر و تيتر مي‌باشد(سایمون و زاپالا، 1996).
• اگر مقاله کمتر از 6 نویسنده داشته باشد بار اول نام همه آنها به همراه سال انتشار و در دفعات بعد فقط نام نویسنده اول به علاوه کلمه “و همکاران” به همراه سال انتشار در داخل پرانتز آورده می شود.
• اگر کاری شش یا بیشتر از آن، نویسنده داشته باشد، فقط نام خانوادگی نویسنده اول و به دنبال آن “و همکاران” به همراه سال انتشار در داخل پرانتز درج می شود.
• اگر به قسمت خاصی از یک منبع ارجاع داده شود، لیست شماره صفحه یا صفحات پس از سال انتشار می آید.
• اگر منبع الکترونیک بوده و شماره صفحه ندارد، در صورت دسترسی شماره پاراگراف آورده می شود.
• اگر تمام یک وب سایت به عنوان منبع اشاره شود(و نه قسمتی از آن سایت)، به وب سایت مربوطه در متن اشاره می شود و نیازی به قرارگیری در فهرست منابع ندارد.
• مکاتبات شخصی، سخنرانی ها، نامه ها، خاطرات، مکالمات و نامه های الکترونیک(ایمیل) نباید در فهرست منابع درج شوند و فقط در متن به آنها اشاره می شود که شامل نام، نوع مکاتبه و تاریخ خواهدبود.
• نحوه نوشتن منابع در فهرست مربوطه :
1. ابتدا منابع فارسی و سپس منابع انگلیسی بر اساس حروف الفبا تنظیم می شوند.
2. شماره و ردیف. نام خانوادگی نویسنده، نام نویسنده(سال انتشار). عنوان کتاب، مقاله، گزارش یا پایان نامه تحصیلی همراه با ذکر عنوان پایان نامه دوره کارشناسی ارشد یا رساله دکترا(این قسمت با حروف ایتالیک و سیاه حروفچینی شود)، نام ناشر، مجله، سمینار یا موسسه علمی که مقاله در آن چاپ شده و یا نام دانشگاهی که پایان نامه در آنجا ارایه گردیده است. شماره مجله یا شماره جلد کتاب. شماره صفحه هایی که مطلب مورد نظر از آنها استخراج شده است(در صورتی که کل منبع موردنظربه عنوان مرجع مورد استفاده قرار گرفته باشد، لزومی به ذکر شماره صفحه ها نیست).
3. توجه شود که نام و نام خانوادگی با علامت ویرگول، سال با علامت پرانتز و سپس نقطه، عنوان با علامت نقطه، و انتشارات با شهر نشر و صفحه ها با علامت ویرگول از یکدیگر جدا شوند.
4. در صورتی که منبع بیش از یک نفر نویسنده داشت، پس از نوشتن نام هر نویسنده(ابتدا نام خانوادگی بعدکاما و بعد نام)، از علامت (؛) برای جداکردن نام ها استفاده می کنیم. اگرمنبع مورد استفاده تعداد نویسندگان زیادی داشت، لازم است اسامی تمامی آنها قید شود.
5. در زمینه کتاب ها یا مقالاتی که به یک نویسنده تعلق دارند، رعایت ترتیب زمانی انتشار آنها ضرورت دارد. دراین حالت ابتدا مورد جدیدتر مطرح می شود.
6. اگر کتاب ترجمه شده است، نام مترجم پس از نام کتاب به شکل مثال زیربیان شود : بست، جان دبلیو(1373). روش های تحقیق در علوم تربیتی و رفتاری. ترجمه حسن پاشاشریفی؛ نرگس طالقانی. تهران: انتشارات رشد، 23-27
7. در صورتی که مقاله از اینترنت یا لوح فشرده انتخاب می شود، منبع نویسی به اين شکل صورت گیرد: نام خانوادگی، نام نویسنده(سال نشر). عنوان مطلب، تاریخ دریافت، نشانی اینترنتی یا نام لوح فشرده. در مورد مقالاتی که از سایت های اینترنتی استفاده می وشد، آدرس سایت به همراه دیگر اطلاعات مانند رفرنس های کتاب و مجله آورده شود.
شماره گذاری صفحات منابع نیز در ادامه فصول، ادامه می یابد و آخرین صفحه شماره عددی صفحات پایان نامه به آخرین صفحه فهرست منابع اختصاص دارد.

,

دفاع از پروپوزال

دفاع از پروپوزال باعث نگرانی بسیاری از دانشجویان می شود که با مطالعه، تسلط و اعتماد به نفس به راحتی می توان از سدش گذشت در این مطلب به راهنمایی هایی جهت چگونگی دفاع از پروپوزال پرداخته می شود.

براي دفاع از پروپوزال دانشجو بايد بر محتواي پروپوزال تكميل شده تسلط داشته باشد. لذا پيشنهاد مي شود كه براي يك ارايه مناسب در جلسه دفاعيه يك پاورپوينت از اطلاعات اساسي طرح تحقيق در حداكثر 15 اسلايد در محورهاي زير تهيه نماييد و به تعداد داوران در شكل دستي(سه اسلايد در هر صفحه) توزيع نماييد. در اين شكل شما حداكثر براي هر داور 5 صفحه از اطلاعات ناب خود در خصوص طرح تحقيق را آماده مي كنيد و ضمن تسلط بيشتر در ارايه توضيحات، از همراهي بيشتر آنها نيز برخوردار خواهيد شد. ضمن اين كه هر يك از تغييرات اصلاحي و پيشنهادي داوران را مي توانيد در مقابل اسلايد هاي مربوطه بنويسيد و آن را در فرصت مناسب اجرا كنيد. براي تهيه اسلايدهاي دفاع از پروپوزال يا طرح تحقيق از محورهاي زير استفاده كنيد.
1. معرفي: شامل نام دانشجو، عنوان، اساتيد راهنما و مشاور پيشنهادي در يك اسلايد
2. معرفي متغيرها: تعريف نظري و عملياتي متغيرهاي مورد بررسي در يك اسلايد
3. بيان مساله: حداكثر در 4 محور و با ارايه پرسش اصلي(5خط) در يك اسلايد
4. اهميت و ضرورت تحقيق: حداكثر در 5 محور (5خط) در يك اسلايد
5. ادبيات پيشينه: در سه محور : نتايج تحقيقات داخلي، خارجي و نظريه ها در سه اسلايد
6. اهداف تحقيق: در دو بخش هدف كلي و اهداف ويژه در دو اسلايد
7. فرضيه ها يا سؤالات: فرضيه يا سووال مطرح مي شود در يك اسلايد
8. جامعه و نمونه: معرفي جامعه و روش نمونه گيري و تعداد نمونه منتخب در يك اسلايد
9. روش تحقيق: معرفي روش تحقيق منتخب و دليل انتخاب آن در يك اسلايد
10. روش هاي آماري: معرفي روش هاي آماري منتخب و دليل انتخاب آنها در يك اسلايد
11. ابزار جمع آوري اطلاعات: معرفي ابزار جمع آوري و شيوه جمع آوري اطلاعات در يك اسلايد
12. جدول زمان بندي انجام كار: ارايه جدول زمان براي براي تحقيق تا پايان كار در يك اسلايد